دکتر صالحی فرد، درخصوص پروژه پیرایش و بهسازی محور انقلاب - قسمت اول:

فضا با خواست مردم و مطالعات فرهنگی سنخیت داشته باشد

دکتر صالحی فرد، کارشناس حوزه معماری و شهری با تأکید بر اینکه آلودگی های بصری سرطان زا هستند، گفت: اگر می خواهیم فضا دچار آلودگی بصری نشود و یک ریتم و هارمونی خوبی به فضا دهد قطعا باید با خواست و مطالبات مردم سنخیت داشته و مبتنی بر مطالعات فرهنگی باشد.
 

به گزارش روابط عمومی و اموربین الملل سازمان زیباسازی شهر تهران، دکتر صالحی فرد در پاسخ به اینکه در محور خیابان قدیمی و با هویتی چون خیابان انقلاب تهران از چه المان هایی می توان بر روی مغازه ها و دیوارها استفاده کرد؟ ادامه داد: ما در موضوع زیباسازی فضای شهری چه در قالب جداره سازی و بدنه سازی، چه در قالب سیما و منظر شهری و چه در قالب پیاده راه سازی و کف سازی شبکه معابر باشد، چند شاخص بسیار اصلی داریم، یک شاخص بسیار اصلی و مهم بحث میزان اعتباراتی است که متولی این پروژه در اختیارش هست، یعنی سازمان مجری این پروژه به حسب اینکه چه مقدار اعتبار و منابع مالی داشته باشد، محدوده کاری خود را مشخص می کند؛ وقتی منابع مالی شما محدود است قاعدتا در نوع طرح گذاری و اجرا هم شما را با محدودیت هایی مواجه می کند مثلا ترجیح می دهید از مصالح ارزان تر استفاده کنید، مقداری از کیفیت و زیبایی را کاهش می دهید، اما در حالت عادی یعنی در شرایطی که متولی یا سازمان اجرایی که شهرداری مناطق یا هرکدام از سازمان ها هستند، با کمبود منابع مالی مواجه نباشند، این شاخص خود به خود کنار می رود و شاخص های دیگر اولویت قرار داده می شوند.
او ادامه داد: واقعیت این است که با توجه به کمبود منابع مالی در شهرداری ها سایر شاخص ها تحت تاثیر همین شاخص قرار می گیرد کما اینکه خود من شهرداری و شهردار بودم، واقعیت این است که در بسیاری از پروژه ها به دلیل کمبود منابع مالی مجبور بودیم از یکسری استانداردها و ضوابط ها کاهش دهیم تا بتوانیم منابع مالی پروژه ها را تامین کنیم بنابراین یک شاخص میزان اعتبارات و منابع مالی اجرایی این پروژه است.
او به شاخص دوم اشاره و تصریح کرد: شاخص دوم باز می گردد به حوزه پیمانکاری، آن توان فنی و اجرایی پیمانکاران است، متاسفانه باز ما در این موضوع مشکلات جدی داریم، یعنی خیلی از مجموعه هایی که پیمانکار پروژه های این چنینی می شوند در واقع کار تخصصی آنها حوزه زیباسازی شهری نیست، بنابراین ممکن است دانش و تخصص کافی در حوزه طراحی شهری و معماری و سیما و منظر را نداشته باشند و پیمانکارانی هستند که باید حتما این فضای فکری برای آنها ایجاد شود.
این کارشناس حوزه معماری و شهری گفت: اگر از اینها بگذریم می رسیم به شاخص های کالبدی و فضایی و شاخص های فرهنگی و اجتماعی که بسیار تأثیرگذار است، یک شاخص بسیار مهم بحث این است که هر محوری که شما می خواهید در بحث زیباسازی کار کنید در هر قالبی از جداره سازی و بدنه سازی تا کف سازی و پیاده راه و غیره، یک شاخص بسیار مهم بحث هویت دار بودن آن فضاست، یعنی در واقع باید زیباسازی به شکلی کار شود که یک هویت شهروندی را در ذهن مردم القا کند که افراد احساس آن هویت شهری را داشته باشند، نکته بحث تعلق خاطر است، ما شاخصی داریم به اسم تعلق خاطر، اگر دقت کنید علی رغم اینکه چندین سال است که در مورد برج میلاد صحبت می شود، ولی واقعیت این است که مردم نماد شهر تهران را برج آزادی می دانند و این به این خاطر است که آن تعلق خاطر و احساس پیوند ذهنی و انتزاعی افراد با آن فضا همچنان برقرار است؛ علی رغم اینکه ممکن است برج میلاد به لحاظ شاخصه های معماری تفاوت هایی با میدان آزادی داشته باشد ولی آزادی همچنان عامل هویت دهنده فضای ذهنی ساکنان تهران است بنابراین یکی از شاخص های بسیار موثر که باید وجود داشته باشد القای ذهنی و بحث تعلقات خاطری است که شهروند باید نسبت به آن فضا ایجاد کند.
صالحی فرد به پیشینه تاریخی و فرهنگی به عنوان دیگر شاخص مهم اشاره و تصریح کرد: شما نمی توانید پیشنیه و سابقه تاریخی و روندهایی که در آن فضا اتفاق افتاده را نادیده بگیرید، باید این فضاسازی ها به شکلی انجام شود که بخشی از آن تاریخ و فضاسازی ها را احیا کند، یعنی افراد احساس کنند که همچنان این پیوند بین گذشته و حالشان کاملا برقرار هست و این شاخص بسیار مهمی است.
او افزود: آیتم بعدی که بسیار اهمیت دارد سنخیت همه جانبه فضاها با هم هست، ما در سطح ایران بسیار پروژه داشتیم در حوزه پیاده راه سازی و فضاسازی و جداره و بدنه که این با عنصر بعدی که خیابان بوده، سنخیت نداشته با عنصر بعدی که میدان بوده، سنخیت نداشته است، یعنی بحث هماهنگ سازی و هارمونی فضایی آنجا با تمام شاخص ها و مولفه هایش آیتم بسیار مهمی است که حتما باید در آن وجود د اشته باشد.
او درباره نیازها و مطالبات شهروندان از فضا، گفت: شاخص دیگری که فوق العاده اهمیت دارد، بحث بررسی نیازها و مطالبات شهروندان از این فضاست، چه در قالب ساکنین و چه در قالب کسبه و بازار، یعنی قطعا باید این نیازسنجی و مطالبات مردمی در آنجا کاملا بررسی شود، وقتی صحبت از مطالبات مردمی می کنیم یعنی به تفکیک سن و جنس، یعنی کاملا مشخص شود که گروه های سنی و جنسی چه مطالباتی از آن فضای شهری دارند و خواسته های آنها دقیقا در چارچوب آیتم نیازسنجی و نظرسنجی دیده شود.
این کارشناس حوزه معماری و شهری افزود: بحث دیگری هم اهمیت دارد و آن در واقع سطح عملکردی این فضاست، ما یک سطح عملکردی در مقیاس محلی، ناحیه ای و منططقه ای و فراشهری داریم، با توجه به اینکه تهران پایتخت کشور هم هست، قاعدتا هر نوع فضاسازی باید یک وجهه بین المللی هم در خود مستتر داشته باشد، یعنی شما باید به شاخص ها و استانداردهای بین المللی هم توجه کنید بنابراین آیتم بعدی که در قالب همین آیتم هم هست، بحث استانداردهای فنی و شاخص های جهانی آن هست که باید قاعدتا در این بحث دیده شود.
او نسبت به میزان جذابیت طراحی المان ها و نمادها تأکید کرد و گفت: تنوع بخشی به فضا و میزان جذابیت، هم در طراحی و هم در بحث رنگ و هم در بحث نورپردازی و هم در بحث های زیباسازی باید در آنها دیده شود.
او درخصوص اثرات آلودگی بصری فضای شهر بر روی شهروندان، اظهار کرد: آلودگی بصری از جنس اثرگذاری تدریجی است، مثلا وقتی هوا شدیداً آلوده است کاملا آن را در طول یک روز حس می کنید و ممکن است تصمیم بگیرید که در آن مرکز نروید، ولی آلودگی بصری از آن جهت که کم کم در ذهن افراد، اثرات خود را می گذارد، دو مقوله وجود دارد یکی برمی گردد به میزان دقتی که شهروندان دارند که تا چه حد و با چه نکته ظریفی این فضا را ببینند، قطعا این اثرگذاری منفی فضاها از منظر آلودگی بصری روی افرادی که بسیار دقت می کنند، قطعا بالاتر است، اما یکسری افراد حالت گذری دارند و فقط نگاه می کنند و رد می شوند، به هر حال در هر دو شکل اثرگذار است، در حالت اول شدیدتر و در حالت دوم کمتر است.
او درباره چگونگی حذف آلودگی های بصری از فضای شهر، گفت: بخشی از دلایل آلودگی بصری برمی گردد به اینکه بسیاری از فضاسازی هایی که ما در قالب محیط های شهری می کنیم، مبتنی است بر دیدگاه صرفا کارشناسی، یعنی هیچگونه مطالبه و پیشینه ای انجام نشده، هیچ گونه نظرسنجی از شهروندان و خواسته ها و مطالبات آنها دیده نشده، هیچ گونه رفتارهای اجتماعی مردم در فضا تحلیل نشده است، مثال جالبی می زنم؛ من طرح جامع ایثار شهادت را برای مشهد کار می کردم و هدف این بود که واژه های ایثار و شهادت را در ذهن مردم القا کنیم، بنیاد شهید یکسری نقاشی دیواری در مورد شهدا کشیده بود، در مشهد نظرسنجی که کردیم، 95 درصد مردم دقت نکردند که اصلا محتوای آن نقاشی چیست، این نکته بسیار ظریفی است یعنی فضاسازی که انجام می شود اگر می خواهد دچار آلودگی بصری نشود و می خواهد یک ریتم و هارمونی خوبی به فضا دهد قطعا باید با خواست و مطالبات مردم سنخیت داشته باشد و مبتنی بر مطالعات فرهنگی باشد.
او ادامه داد: متاسفانه در بسیاری از پروژه های اجرایی مخصوصا در حوزه پیمانکاری خیلی ورود پیدا نمی کنیم به بحث دیدگاه های فرهنگی و اجتماعی و بعد هم شاخص های محیط زیستی هم در آن دیده نمی شود، مثلا فضای سبز، حرکت آب های روان، آلودگی هوا و میزان جا به جایی و تردد مردم، باید با فضای مورد نظر سنخیت داشته باشد.
او به فضاسازی در فضاهای پر تردد اشاره و اظهار کرد: در فضایی که تردد بسیار بالاست، نمی توانید فضاسازی بسیار ریزی طراحی کنید چون اصلا دیده نمی شود، در حجم تردد بسیار بالا فضا باید حجمی باشند، کاملا دیده شوند و در دسترس باشند.
صالحی فرد گفت: اگر می خواهیم دچار آلودگی بصری نشویم، یکی اینکه قطعا آن فضا از نظر رفتارها و کنش های اجتماعی مردم مورد تحلیل قرار گیرد، روانشناسی رنگ حتما در آن دیده شود، نیازها و مطالبات شهروندان در آن دیده شود، تناسب آن با کل محیط دیده شود، بسیاری مواقع ممکن است که یک اثر بسیار زیبا باشد، ولی ممکن است که یک اثر بسیار زیبا وقتی در یک مجموعه قرار می گیرد که با آن سخنیت ندارد مانند وصله ای می شود که شما روی شلوارهای قدیمی داشتید و کاملا مشخص می شود که شلوار وصله دارد چون از جنس آن نبود، ولی کسانی که رفو فرش انجام می دهند، انقدر رفوگرانه حرفه ای هستند که وقتی فرش رفو می کنند دقیقا از جنس فرش می شود و شما نمی توانید تشخیص دهید که کدام قسمت از فرش رفو شده است، جنس محیط هم همینطور است، اگر می خواهیم آلودگی بصری از بین برود باید آن قسمتی که این آلودگی دیده می شود، برگردد به آن ساختار کلی و آن ساختار کلی حذف شود، در این صورت یک چیز نامتجانسی در ذهن و چشم انداز شما نیست و پیوند با آن فضا در ذهن شهروندان برقرار می شود.

تبلیغات فرهنگی

معرفی کتاب

آینه رسانه ها

آینه رسانه ها

نگارخانه