در پنجمین نشست تخصصی دوسالانه مجسمه های شهری عنوان شد:(2)

تناولی به دنبال پیوند با گذشته بود

پنجمین نشست از سلسله نشست های تخصصی ششمین دوسالانه مجسمه های شهری با سخنرانی سیامک دل زنده‌ محقق تاریخ هنر ایران با موضوع بررسی و مقایسه آثار محسن وزیری مقدم و پرویز تناولی، هنرمندان مدرنیست دهه چهل،‌ در تالار شهید آوینی دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران برگزار شد.
 

به گزارش روابط عمومی و امور بین الملل سازمان زیباسازی شهر تهران، سیامک زنده‌دل در ادامه سخنرانی خود به موضوع آغاز کار پرویز تناولی پرداخت و گفت: او روایتی از کار خود به دست داد. او هم مثل وزیری مقدم بسیار درباره کار خودش نوشت و روایتش بسیار بر درک ما از کارشان سایه انداخت. اگر این روایت‌ها نبود باید با حداقل اسناد تخیل می‌کردیم. او در کارها پیوندی با گذشته باستانی ایران یافت و در آثاری مثل دیوارها و مجسمه‌های فرهاد،‌ به آثار تاریخی پرداخت.
نویسنده کتاب «تحولات تصویری هنر ایران»، در ادامه سخنرانی خود گفت که برای بررسی هنر در دهه چهل از اصطلاح «نگره تزیینی» بهره می‌برد. او در این باره توضیح داد: نگره تزیینی، نسبت نزدیکی با اصطلاح «نظم نمایشگاهی» دارد که قبلا به تفصیل درباره آن گفته‌ام و نوشته‌ام. این نظم با برگزاری اویل نمایشگاه لندن در سال ۱۸۵۱ در کریستال پالاس آغاز شد. این کلنگ نمایشگاه‌هایی است که امروز با اکسپو می‌شناسیم. در آن سال‌ها آثار هنری و دستاوردهای فرهنگی از کشورهای مختلف جمع‌آوری می‌شد و در غرفه هر کشوری گذاشته می‌شد. بعدها گسترش یافت و هر کشور صاحب یک ساختمان با معماری بومی شد. به تدریج کشورها تبدیل شدند به غرفه‌هایشان. یعنی کسی که می‌خواست یک کشور را بشناسد به غرفه آن می‌رفت با اشیای آن کشور را می‌شناخت و از روی نظمی که اشیا در آن چیده شدند با آن کشور مواجه می‌شد. این نظم ثابتی بود. یک جور نظم ویترینی و طبقه‌بندی شده. این طبقه‌بندی کردن به یک هسته معرفتی تبدیل شد و مخاطب دیگر موضوع را فقط از طریق این طبقه‌بندی می‌شناخت. یواش یواش خود کشور کنار رفت و بازنمایی طبقه‌بندی شده آن پیش روی مخاطب قرار گرفت. دامنه این نظم نمایشگاهی تا امروز ادامه پیدا کرد و هنوز بسیاری از رفتارهای ما متاثر از آن است. مثل اشیایی که داخل ویترین ظرف‌ها و یا میز تلویزیون می‌گذاریم. این نظم ذهنیت ما را در بر گرفته است. ما ناچاریم برای فهم یک پدیده آن را به اشیای قابل طبقه‌بندی تقلیل بدهیم. این روح دوران ماست و کاری هم نمی‌توانیم بکنیم.
او به حاشیه نظم نمایشگاهی اشاره کرد و گفت: اوون جونز طراح غرفه‌های کریستال پالاس بود که در ۱۸۳۰ در یک گراندتور شرکت کرد. او به مصر رفت و همراه یک معمار فرانسوی از مسجدهای قاهره اسکیس تهیه کرد و به استانبول رفت و سر از آندلس (قرناطه) در آورد. او اسکیس‌ها را به انگلیس آورد و سعی کرد تکنیک چاپ را ارتقا دهد و کتاب «گرامر تزئینات» را منتشر کرد. در این کتاب انواع بافت‌های تزئینی در بناها، کاغذ و پارچه را دسته‌بندی کرده است. بخش زیادی از آن مربوط به ایران است. در متن این کتاب به این نتیجه می‌رسد که رویکرد مردم خاورمیانه و شمال افریقا به تصویر بسیار متفاوت از اروپایی‌ها است. در اروپا پیکر انسان همواره در مرکز تصویر بود اما در تزئینات شرق یک نظم ریاضی بسیار جدی جایگزین شده است. او به این نتیجه رسید که بازنمایی طبیعت‌گرای اروپا، در قیاس با بازنمایی تزئینی یا دکوراتیو یا تصویریگری تزئینی شرق، سطح بسیار پایین‌ترین از ادارک را نمایش می‌دهد. در شرق اول طبیعت را مشاهده می‌کنند و آن را تبدیل به موتیف‌های تزئینی می‌کنند و فرم‌ها را با قوانین ریاضی استخراج می‌کنند. این زبانی بسیار جدی‌تر برای فهم جهان است. او با کمک هنری کول، مدرسه‌ای با همین رویکرد تزئینی تاسیس کرد که بعدها بخشی از آن تبدیل به موزه شد. تا بتوانند این نگاه تصویری متفاوت را تئوریزه کنند. این ساختمان بعدا تبدیل به موزه ویکتوریا آلبرت شد. این مدرسه تاثیر جدی گذاشت و فکر را رسمیت بخشید و راه را برای مدرنیست باز کرد. این شیوه صورت‌بندی بنده است و ممکن است جایی آن را نخوانید. به نظر من این نگاه است که در نهایت به فرمالیسم منتهی شد و در نهایت توسط مستشرقین پذیرفته شد و به واسطه آنها در دستور کار مدیران هنری ایران قرار گرفت.
این محقق ستایش از هنر تزئینی را در بطن نظریه مدرنیست قابل شناسایی دانست و گفت: نگرش مدرنیستی دیگر در پی این نیست که با ترفندهای تصویری، اشیای طبیعت را تبدیل به اثر هنری کنی. این رویکرد به دنبال این است که عناصر طبیعی را با روش‌های ریاضی و جدی دیگر، تبدیل به موتیف‌های تصویری کند. این چیزی است که در هنر ایران و بسیاری از کشورها (حتی اروپای قبل از رنسانس) محوریت داشته است. این نگره تزئینی است. این رویکرد فضاهای تازه ایجاد کرد. آرتور پوپ به طور مشخص در ایران در این زمینه کار کرد. او وقتی به ایران آمد در قالب نگره تزئینی فکر می‌کرد و به همراهی رضا شاه و انجمن مفاخر که به او علاقه خاصی داشتند، اقدامات مهمی انجام داد که یکی از آنها تاسیس هنرستان عالی هنرهای ایرانی در سال ۱۳۰۹ بود. آنها می‌خواستند نگارگری ایرانی را احیا کنند. البته نگره تزئینی اصطلاحی است که من ساخته‌ام و طبیعتا در آن سال‌ها از آن استفاده نمی‌شد. در نهایت همین نگاه بود که باعث گرایش هنرمندان به موتیف‌های تزئینی هنرهای دستی و صنعت قدیمه شد تا آن را با یک زبان هنری روز تلفیق کنند. این رویکرد در مکتب سقاخانه متبلور شد. منتهی در هر مقطع تاریخی بازتعریف شد. مثلا در دهه سی تحت تاثیر نگاه کوبیستی امثال ضیاپور قرار گرفت. این تفسیر در سال‌های ۱۳۳۹ و ۱۳۴۰ به کلی متفاوت شد. هوشنگ کاظمی و جواد امیری تفسیر تازه‌ای داشتند و معتقد بودند ماندن درون سنت نقاشی و معرق و خاتم‌کاری و ... کافی نیست بلکه ما باید اینها را گسترش دهیم و از طریق تلفیق آنها درون زبان هنری مدرنیست روح تازه‌ای به آن بدهیم و به یک زبان تازه برسیم. این تفکر به گشایش دانشکده هنرهای تزئینی و در نهایت مکتب سقاخانه منتهی شد.
دل‌زنده با همین رویکرد به تفسیر آثار پرویز تناولی پرداخت و گفت: او بعد از تحصیل در ایتالیا به ایران بازگشت ولی به مجسمه‌سازی یادمانی که در آن زمان مورد توجه بود، علاقه‌ای نداشت. او به دنبال یک زبان مدرن بود ولی می‌خواست پایش را روی یک سنت بگذارد. چون این سنت را پیدا نمی‌کرد، یک پیشکسوت خیالی برای خودش ساخت به نام فرهاد کوهکن. در هیچ‌کجا صحبتی از اینکه فرهاد یک مجسمه‌ساز بود نشده است. او یک شخصیت اسطوره‌ای است و ویژگی‌های متفاوتی دارد که تفسیر آن کار اهل فن است. او وقتی از ایران رفت به جای فرهاد اسم عام «شاعر» را برای فرهاد انتخاب کرد. در بیشتر مجسمه‌های تناولی ما با فرم‌های ساده هندسی سر و کار داریم که روی آنها عناصر تزئینی کار شده است. یا گاهی احجامی را می‌سازد که مابه‌ازای شکلی آن را عینا می‌شناسیم. مثل سماور، قفل، کلید و پرنده. در رویکرد سقاخانه، به انتزاع مطلق هرگز نمی‌رسیم. چیزی بین رویکرد انتزاعی و بازنمایی اشیا و موتیف‌های آشنا وجود دارد. حوزه‌ای که این موتیف‌ها و اشیا از آن انتخاب می‌شد، از هنر سلطنتی و اشرافی (همچون مینیاتور و تذهیب) به هنر عامه منتقل شد. این اتفاق مهمی بود که در دهه چهل در زمینه نگره تزیینی رخ داد.

تبلیغات فرهنگی

معرفی کتاب

  • نام کتاب: مجموعه آلبوم تصویری مبلمان شهری تهیه شده در: معاونت برنامه­ریزی و توسعه سازمان زیباسازی شهر تهران- مدیریت مطالعات و آموزش-واحد آموزش نوبتو سال انتشار:1390-1391   مباحث کتاب: در چند سال اخیر، علاوه بر…
معرفی کتاب و انتشارات سازمانی

بنر لینک کتابخانه

نگارخانه