نشریه چلچراغ در یک گزارش تفصیلی به بررسی بهسازی و آرام سازی محور انقلاب پرداخته است

تولد دوباره «انقلاب»

عمارتهای بزرگ با حیاطِ دلباز، کوچه باغ ها با درختان سربه هم آورده، پل های چوبی و میدان های کوچک همگی رفته رفته تغییر شکل دادند، آپارتمان های ملهم از غرب بر شالوده عمارتهای قدیمی نشستند، خندق ها پر شدند، آسفالتِ سیاه روی سنگ فرشهای خاکستری را پوشاند و خیابانهای عریضی به دنیا آمدند تا مدرنیستم از راه آنها قدم به شهری بگذارد که سالهاست عنوان پایتخت را با خود همراه دارد. یکی از این خیابانها «شاه رضا»ی سابق یا همان «انقلابِ» معروف امروز است؛ خیابانی که رویدادهای بسیاری به چشم دیده، و مهمترینِ آنها حتما همان «انقلاب» است، انقلابی که جای شاه رضا را گرفت؛ و میدانی که از 24 اسفند به میدان انقلاب امروز تغییر نام داد تا مردمی که در آن قدم میزنند، هیچگاه فراموش نکنند چه روزهایی را پشت سر گذاشتند تا به امروز رسیدند. انقلابِ جوان که زمانی محل ورود مدرنیسم به پایتخت بود، حالا دیگر پیر شده و نیاز به دوا و درمان دارد؛ شهرداری تهران دست به کار شده و مدتی است که این خیابان پیر را جوان میکند. به لطف مهندس ها و کارشناسان مرمت شهری، ساختمان های کهنه و فرسوده ظاهری نو به خود گرفته اند و خیابان با درختان چنار و سپیدارش و ساختمان های مرمت شده اش به کارت پستالی تبدیل شده که جوانها در گوشه های مختلف آن می ایستند و با یادگاری های زنده شده اش عکسهای اینستاگرامی می گیرند؛ خواه با سردرِ دانشگاه تهران باشد یا با کافه هایی که در گله به گله این خیابان روییده اند و زندگی را به آن بازگردانده اند. انقلاب یک خیابان معمولی نیست، خیابانی تاریخ ساز است که نباید بمیرد، باید ماندگار شود؛ و اکنون انقلاب دوباره متولد میشود تا با حیاتی جاودانه برای نسلهای بعد بماند.
مکان رویداد همیشگی تهران
اینجا یک خیابان است و یک خیابان نیست! اینجا علاوه بر اینکه خیابان است، یک مکان رویداد است؛ جایی که در آن تظاهرات، راهپیمایی، اجتماع، تشییع جنازه و هر اتفاق مهم دیگری رخ میدهد. به همین خاطر است که انقلاب هویت اجتماعی دارد. از تشییع جنازه هنرمندان گرفته تا راهپیمایی ها و اعتراضات خیابانی و بسیاری از رویدادهای دیگری که در آن عده زیادی دور هم جمع میشوند، انقلاب همیشه میزبان خوبی بوده و از جمعیتی زیاد پذیرایی کرده که در این مسیر حضور اجتماعی داشته باشند. شاید محل قرار گرفتن این خیابان در جغرافیای شهر تهران و شاید هم جواریِ آن با دانشگاه ها، کتابفروشی ها، میادین بزرگ، تالارهای فرهنگی و این قبیل مکانها باعث شده چنین هویتی به خود بگیرد و به یک مکان رویداد تبدیل شود. در سایر شهرها و دیگر نقاط دنیا نیز مکان رویدادها وجود دارند، اما انقلاب میتواند جزو ویژه ترین ها باشد. این خیابان که از سمتِ غرب، از چهارراه جمالزاده شروع میشود به سمت شرق پیش میرود، به میدان انقلاب، چهارراه ولیعصر، میدان فردوسی و درنهایت به دروازه دولت میرسد. اکنون شهرداری تصمیم گرفته این مکان رویداد بزرگ را با مرمت و پیرایش به جایی ماندگار تبدیل کند. مهندس محمد ابراهیمیان فر یکی از چندین نفری است که در این پروژه فعالیت دارد و اکنون در محدوده میدان فردوسی تا چهارراه ولیعصر این پروژه را مدیریت میکند. هدف آنها حذف زواید بصری در این خیابان، پیراستن ساختمان های فرسوده و بازگرداندن حیات به این محور حیاتی در اندام تهران است. از مبلمان شهری، نیمکت ها و سطل های زباله گرفته تا نورپردازی، هر چیزی را در نظر گرفته اند تا خیابان سروشکلی تازه به خود بگیرد و جوان شود. روشنایی هایی که یک پایه اش به خیابان و یک پایه اش به پیاده رو نور میبخشد، تلاشی بوده تا امنیت و حیات شبانه به انقلاب بازگردد. شاید تا همین چند سال پیش اگر کسی در تاریکی شب در حدفاصل تئاتر شهر تا میدان فردوسی قدم میزد، از ترس پشیمان میشد و مسیرش را عوض میکرد. فضایی ناامن اکنون به جایی امن تبدیل شده است. انقلاب حالا یک مکان رویداد همیشگی خواهد بود که احتمالا شاهد رویدادهای بیشتر و مهمتری نیز در آینده خواهد بود.
میدان ماندگار
«24اسفند»؛ این نامی است که پیش از انقلاب اسلامی روی میدان انقلاب گذاشته بودند. دلیلش هم تولد رضاشاه بود؛ نام خودش را روی خیابان گذاشته بودند و سالروز تولدش را روی میدانی که مجسمه اش در آن قرار داشت. به خاطر همان مجسمه بود که خیلی ها به جای میدان 24 اسفند به آن «میدان مجسمه» هم میگفتند. مجسمه رضاشاه در میدان برقرار بود تا انقلاب شد و مجسمه توسط انقلابیون به زیر کشیده شد و اکنون جای خود را به حجم گنبدی شکلِ امروزی داد. البته پیشتر نمادی از هشت سال دفاع مقدس در آن جای داشت که در سال 88 این نماد به ضلع غربی منتقل شد. ایرج اسکندری آن نماد را طراحی کرده بود، اما به هرحال به دلایل مختلف، نماد جای خود را به حجم گنبدی شکل داد. در تمام این سالها سازمان زیباسازی شهر تهران تلاش میکرد با پیگیری ها، وضعیتی مناسب را برای این میدان ایجاد کند. درنهایت طرحی از سعید روانبخش در سال 1388 برای میدان انتخاب شد، طرح گنبدی شکل که گلهای نقش برجسته روی آن کار شده و به گفته سازنده یادآور «شکوفه های انقلاب» است. البته این طرح نیز با مخالفتهایی روبه رو شد و بخشهایی از آن تغییر کرد.
جدا از میدان انقلاب، میدان مهمِ دیگری که در این محور قرار دارد، میدان فردوسی است. مجسمه ای که در مرکز این میدان قرار دارد، مجسمه فردوسی است و به همین خاطر از این میدان با عنوان میدان فردوسی یاد میشود. البته این مجسمه در طول سالهای مختلف تغییر کرده، عکسهای تاریخی نشان میدهد که در برخی موارد مجسمه ای نشسته از فردوسی در میدان قرار دارد. اما آنچه در مورد این مجسمه با همه تغییراتش در این سالها جالب است، نگاه فردوسی بوده که همیشه به جنوب بوده است. میدان فردوسی و میدان انقلاب با مرمتهای صورت گرفته در آنها قرار است در محور خیابان انقلاب برای نسلهای بعدی باقی بمانند و جزو عناصر مهم این خیابان به شمار می آیند.
موزه خیابان
نبش ویلا گاراژی با ماشینهای کلاسیک و قدیمی قرار دارد؛ مالک آن آقای شیرزادی است، مردی که عاشق ماشین های کلاسیک است و با علاقه آنها را به گاراژش می آورد، مرمت میکند و در ساختمان قدیمیِ گاراژش نگه میدارد. ساختمانِ این گاراژ یکی از قدیمی ترین بناها در خیابان انقلاب به شمار می آید. صاحب گاراژ تلاش کرده ظاهر این بنا را به همان شکل دهه چهلی اش حفظ کند. محدثه میردریکوندی، کارشناس ارشد مرمت بنا و بافتهای تاریخی که در پروژه پیرایش خیابان انقلاب فعالیت دارد، میگوید با مالک این گاراژ صحبت کردهاند تا موزه ای از ماشینهای قدیمی راه اندازی کنند. اما این تنها یکی از موزه های خیابان انقلاب است. قرار است به لطف همین کلکسیونرها و همچنین به خاطر حضور بسیاری از اولینها مثل «اولین نمایندگی ساعت رولکس» انقلاب به یک موزه خیابان تبدیل شود. میردریکوندی از تابلوهای قدیمیِ مغازه هایی میگوید که دیگر نیستند، اما سازمان زیباسازی تابلوهای آنها را جمع آوری کرده تا موزهای از تابلوهای قدیمی بسازد. او همچنین از فردی در خیابان انقلاب میگوید که کلکسیونی از اشیای قدیمی جمع کرده و حالا آنها از طرف سازمان زیباسازی با این فرد مذاکره کردهاند تا موزه ای از این کالاهای قدیمی که برخی مربوط به دوره قاجار است، راه اندازی کنند. از فانوس های قدیمی گرفته تا بستنی سازهای قدیمی؛ همه چیز در میان اشیای مورد علاقه این فرد دیده میشود که تنها از سرِ علاقه شخصی جمع آوری کرده و اکنون میتواند به موزهای دیدنی تبدیل شود. مجموعه کلکسیونرها و اولینها با هم، میتوانند انقلاب را به موزه خیابانی تبدیل کنند که در دنیا نیز نمونه آن به سختی یافت میشود. در واقع تلاش سازمان این است که فضاهای موزه ای را هم به این خیابان اضافه کند.
تغذیه های دانشجویی
«چهار نفر با هم رفتیم برای صبحانه، سال 92 بود، دانشجو بودیم، هر کدوم یک تکه کیک و شیرینی تر با یک نوشیدنی گرم سفارش دادیم، خرج هر کدوم مون حدود 2هزار و 500تومان شد.» این را یکی از کسانی تعریف میکند که بخشی از دوران دانشجویی اش را با اغذیه فروشی های خیابان انقلاب سپری کرده و یکی از آنها «قنادی فرانسه» است؛ همین قنادی که حالا هم برای دانشجوها برای یک وعده صبحانه جایی مقرون به صرفه است. قنادی فرانسه از سال 1344 تا کنون با شیرینی ها و نوشیدنی هایش چه در سرمای زمستان و چه در گرمای تابستان میزبان خوبی بوده است. البته اگر بخواهند صبحانه حلیم بخورند، میتوانند به «آش نیکوصفت» سر بزنند. کمتر کسی است که نام این اغذیه فروشی را در تهران نشنیده باشد. محبوبترین آش سرای تهرانی ها که سالهاست در نزدیکی میدان انقلاب مشغول به کار است. اگر هم کسی به دنبال ساندویچ باشد، میتواند به ساندویچ اولدوز سر بزند؛ جایی که تقریبا همه دانشجویان در میدان انقلاب میشناسند. ظهر که میشود، دانشجوها یک ساندویچ در یک دست و یک نوشابه در دست دیگر کنار جدول مینشینند و ناهار میخورند. مشتریها به این مغازه میگویند «اغذیه فروشیِ خیلی خسته». اغذیه فروشی های ارزان در حاشیه خیابان انقلاب زیاد به چشم میخورد. یکی از دلایل آن نیز شاید همین تردد قشر دانشجو در این خیابان باشد. در راسته انقلاب و کمی بالاتر و پایینترِ آن دانشگاه تهران، دانشگاه امیرکبیر، چند دانشگاه علمی کاربردی و بسیاری از ساختمانهای مراکز علمی قرار دارد که باعث شده این خیابان به محل تردد دانشجویانی تبدیل شود که اغلب به لحاظ مالی در مَضیقه هستند و سعی دارند سریع چیزی بخورند و به دانشگاه بروند. به همین خاطر است که حضور این اغذیه فروشی ها قابل درک است. جدا از آن، اغذیه فروشی های قدیمی نیز در این خیابان وجود دارد که قدمت دارند، مثل رستوران یا سفره خانه سنتی عیاران در نزدیکی میدان فردوسی که سالهاست در آنجا کار میکند. البته اینها فقط اغذیه فروشی هایی هستند که به عنوان فست فود، سفره خانه، رستوران، آش سرا یا امثال اینها فعالیت میکنند؛ در کنار اینها، کافه های بسیاری نیز متولد شده اند که برخی قصه های شنیدنی دارند و باید جداگانه به آنها پرداخت.
خرده روایتهای انقلابی
انقلاب پر از خاطره است؛ پر از خرده روایت هایی که میتواند تاریخ و هویت مردم یک شهر یا حتی یک کشور را بسازد. در محور انقلاب، در نزدیکی میدان فردوسی چایخانه ای قرار دارد که میگویند پاتوق یک خلبان بوده، اما نه یک خلبان معمولی؛ خلبانی که دست امام خمینی را گرفته و از هواپیما پایین آورده است. البته گویا بعدا در ایران ماندگار میشود. حالا چایخانه ای در نزدیکی میدان فردوسی قرار دارد که پاتوق اوست. کمی آن سوی نبش کوچه البرز نخستین دفتر کار بنی صدر قرار دارد که سازمان آن را مرمت کرده است. در همان کوچه دبیرستان البرز قرار دارد که یکی از مراکز آموزشی معتبر و قدیمی شهر تهران به شمار می آید. این دبیرستان در حقیقت یکی از نخستین نمادهای آموزشی در ایران است که در شمال غربی چهارراه کالج در کوچه البرز قرار دارد. بعد از دارالفنون، البرز را یکی از نهادهای آموزشی پرافتخار میدانند. موقوفه دکتر محمد مصدق یکی دیگر از ساختمان هایی است که در خیابان انقلاب قرار دارد و ظاهرا دکتر مصدق آن را برای دخترش خریداری کرده که بعدا نوه اش آن را وقف کرده است. دانشگاه تهران با سردر معروفش که خیلی ها آرزوی راه یافتن به آن را دارند، یکی دیگر از روایت های ماندگار در خیابان انقلاب است. در کنار آن سینماهایی نیز در این خیابان وجود دارند، مثل سینما بهمن که تابلوی آن مرمت شده و سه سینمای دیگر که دور میدان انقلاب قرار دارند. به همه اینها باید روایت کتابفروشی ها و ناشرها و حتی کتابفروش های کنار خیابان را هم اضافه کرد. همه اینها در کنار هم، روایتی از خیابان انقلاب ساخته اند، به اضافه ساختمان های مدرنی که در اواخر دوره پهلوی اول و در دوره پهلوی دوم ساخته شدهاند و اغلب نشانگرِ سبک مدرن و ورود مدرنیسم به پایتخت هستند. از بناها گرفته تا آدمهای ساکن این خیابان یا آدمهایی که در این خیابان رفت وآمدی داشته اند، هر یک به نوعی تاریخ این خیابان را ساخته اند و به بخشی از هویت آن تبدیل شدهاند.

تبلیغات فرهنگی

معرفی کتاب

  • "فصلنامه معماری و شهر سازی" در شماره 104 خود که پاییز 90 منتشر گردید به موضوعات مختلفی در ارتباط با سازمان زیباسازی پرداخت با کلیک بر روی نام مقاله می توانید آن را مشاهده کنیدیک…
معرفی کتاب و انتشارات سازمانی

آمار و اطلاعات

نگارخانه