نگاهی به آثار دومین سالانه هنرهای شهری «بهارستان»

هنر شهری و آغاز گفتگو میان هنرمندان و جامعه

محمود مکتبی

همواره یکی از پرسش‌های بنیادین درباره آثار هنری که در فضا عمومی ارائه می‌شود این است که آثار هنری هستند که باید بر سلیقه عمومی و فرهنگ مردم تاثیربگذارند و آن را ارتقاء دهند و یا اینکه سلیقه عمومی و سطح فرهنگی و هنری یک جامعه است که در آثار هنری شهرها تبلور می‌یابد؟ این مسئله طی چند سال اخیر و با افزایش تعداد آثار شهری در جشنواره بهارستان در تهران، بیش از پیش پرسشی جدی به نظر می‌رسد، به ویژه که بسیاری از هنرمندان حرفه‌ای و با سابقه نسبت به این مسئله واکنش نشان داده‌اند.
نقاشی بر روی سنگ‌های معابر عمومی تهران و تبدیل آنها به شخصیت‌های فانتزی یکی از همین دست آثاری است که چهره شهر را تغییر می‌دهد اما این تغییر لزوما مثبت نیست. آنچه بر روی این سنگ‌ها نقش بسته است، به لحاظ هنری دارای ارزش خاصی نیست چراکه در وهله نخست کاربری و سادگی این فرم‌های شهری را نادیده گرفته شده و نقاش بی هیچ ارتباط مشخصی فقط از آنها به عنوان یک زمینه برای نقاشی استفاده کرده است. نکته دوم انتخاب موضوع و محتوایی است که در این آثار به کار گرفته شده و نقاش مجددا بی توجه به مکان ارائه این آثار شخصیت‌هایی فانتزی را وارد فضای شهری و خیابان‌های تهران کرده است که هیچ سنخیتی با میدان انقلاب یا دانشگاه تهران ندارد. دیدن این نقاشی‌ها کنار مهدکودک‌ها شاید توجیه پذیر باشد اما در معابر اصلی شهر تهران بسیار پرسش‌برانگیز است.
شاید ایده شهرداری تهران، نونوار شدن شهر و آوردن شور و نشاط از طریق رنگ‌ها و نقاشی‌های فانتزی باشد اما باید به این مسئله توجه داشت که آثار شهری و عمومی برآیندی از سلیقه عمومی و سطح هنری یک جامعه است و تکرار آثاری از این دست طی سال‌ها متوالی، باعث پایین آمدن سطح سلیقه و سواد بصری جامعه می‌شود و ارزش آثار هنری حرفه‌ای و با اصالت را نیز کاهش می‌دهد. به واقع پرسش اصلی این است که آیا سطح و توان هنری جامعه ما در همین حد است؟ پاسخ تا اندازه ای مشخص است، سطح هنری جامعه در این حد نیست بلکه گزینش‌های لازم برای ورود آثار هنرمندان حرفه‌ای صورت نگرفته است.
مشکل اصلی این اثر، عدم همخوانی با مکان ارائه و بی اصالت بودن طرح و ایده آن است. در واقع هنرمند کوچکترین تلاشی برای همخوانی کار با فضای عمومی نداشته و تصور کرده است که صرف شخصیت و جان‌بخشی به فرم‌ها از طریق نقاشی شخصیت‌های کارتونی مانند مینیون‌ها یا سایر شخصیت‌های مشابه، دست به کشف و انتخابی بزرگ زده است. واقعیت این است که کلان‌شهری مانند تهران جای مناسبی برای تجربه‌های هنرجویانی نیست که نخستین تصاویر جستجوهای اینترنتی خود از صفحه اول گوگل را تغییر رنگ داده و وارد شهر می‌کنند. نخستین انتظار از هنرمندانی که برای فضاهای شهری و مکان‌های عمومی کار می‌کنند این است که کاری با اصالت ارائه دهند و به بیان دیگر، آثار هنرمندانی قابلیت عرضه در فضای عمومی را دارد که هنرمندان آنها پیش از این به بیان شخصی خود در هنرشان رسیده باشند و بتوان با تکیه بر تجربیات قبلی آنها فرصت اجرا و ارائه در شهر را به آنها سپرد.
هنر عمومی مجال گفتگو میان هنرمند و عموم مردم از قشرها و گروه‌ها مختلف و متفاوت است و به همین سبب هنرمند باید در عرصه هنری حرفی برای گفتن داشته باشد و اثر او دست کم آغازگر یک گفتمان باشد و این گفتگو و ارتباط میان مخاطب و اثر هنری شکل نمی‌گیرد مگر اینکه اثر هنری به دلیلی فراتر از تزئین و نونوار شدن شهر خلق شده باشد. باید به این مسئله فکر کرد که کیفیت آثار هنری در شهر بسیار تاثیرگذارتر از کمیت آنهاست و هنرمندانی می‌توانند آثاری با کیفیت خلق کنند که تجربه و درک کافی از هنر و به ویژه هنرهای عمومی و مکان ویژه داشته باشند.

معرفی کتاب

  • نام کتاب: کیفیت زندگی شهری ناشر: موسسه نشر شهر تهیه شده در: معاونت فرهنگی و هنرهای شهری سازمان زیباسازی شهر تهران شمارگان: 3000 جلد نوبت و سال انتشار: چاپ اول   بحث کیفیت زندگی، تاریخی…
معرفی کتاب و انتشارات سازمانی

بنر لینک کتابخانه

نگارخانه