زبان مشترک شهر و ساکنانش

ضرورت استفاده از مبلمان شهری کارآمد در شهر

محمدرضا احدی
وقتی شهروند پا از منزل خود بیرون گذارده و فرصتی برای تعامل با شهر خود می یابد، تنها یاری گر او برای حضور و تحمل هیاهو و ازدحام، مبلمان شهری است. عناصری که از مبداء تا مقصد همراهش بوده و به نوعی درصدد است تا با حفظ تعامل جسمی و ذهنی، زندگی در شهر را برای او دلچسب تر نماید.
نمای ساختمان، سنگفرش خیابان، کیوسک روزنامه فروشی، نیمکت پیاده‌رو و پارک همه و همه به عنوان اجزا چیده شده در شهر با کارکرد استفاده عمومی و زیباسازی نما، هویت شهری را، تحت تاثیر خود قرار داده و تعیین‌کننده خوشایندی یا عدم تحمل زندگی مدرن شهروندی است.
بی‌گمان فضای شهر با مبلمان مناسب و جاذب موید حضور و پویایی شهرنشینان است. هر چه شهر بزرگ تر و جمعیت ساکن آن بیشتر باشد لزوم توجه به این امر ضروری تر به نظر می رسد. در این گزارش سعی شده تا عوامل بهبود دهنده کیفیت نمای بصری از منظر مبلمان شهری مورد بررسی قرارگیرد.
**مبلمان شهری تلفیقی از هنر و کاربرد
نقش اصلی مبلمان شهری، ایجاد مکان هایی است که علاوه بر بهبود کیفیت زندگی شهروندی بر مطلوبیت نمای بصری شهر نیز تاثیرگذار باشد. بنابراین ساماندهی و تجهیز مبلمان شهری با عناصر نو، خلاق و جذاب علاوه بر توجه به کارکرد های ویژه آن باید رفاه و آسایش ذهنی شهروندان را نیز به دنبال داشته باشد. همچنین گونه های مبلمان به کار رفته در سطح خیابان ها و فضاها به عنوان هنر شهری باید تاثیرگذاری خود را نسبت به سایر عناصر و المان ها نیز حفظ کند.
دکتر رضا خدادادی عضو هیات علمی دانشگاه هنر تهران با بیان این موضوع می گوید: تهران کلانشهری است که عناصر مهم و هویت ساز بسیاری دارد. به همین دلیل نمی‌توان به آسانی از کنار مبلمان شهری آن گذشت. تجربه نشان داده شهروندان همیشه نسبت به رویدادهای شهر خود حساس هستند و بنابراین توجه به خصیصه های فرهنگی و هویتی، باورها و علایق درکنار ایجاد آرامش بصری می تواند پاسخگوی نیازهای عاطفی شهروندان باشد و عدم رعایت آن حضور در شهر را برای ایشان خوشایند نخواهد کرد.
او می افزاید: مبلمان شهری ترکیبی از هنر و کاربرد است. بنابراین زیبایی بدون کارایی و برعکس نتیجه بخش نیست.
خدادادی با بیان این که طی سال های اخیر شاهد عملکرد مثبتی درخصوص مبلمان شهری تهران بوده‌ایم، ادامه‌می‌دهد: همیشه تا وضعیت مطلوب و ایده آل فاصله هست، بنابراین مطالعات و سیاست گذاری در کنار اعمال ضوابط و نظارت بر کیفیت اجرا معضلات را به حداقل رسانده و بر ارتقاء کیفیت منظر شهری می افزاید.
او توجه به چند عامل مهم در بهبود نما و کاربری شهر تهران را ضروری دانسته و در تشریح آن می گوید: مبلمان شهری، به خصوص در نقاط مهم و استراتژیک تهران باید در اولویت اجرا و بهسازی قرارگیرد. این موقعیت های مکانی به دلیل تردد زیاد و اهمیت خاص آن همیشه مورد توجه و دقت شهروندان قرار گرفته و انتظارات خاصی از فضا را برای آنها ایجاد کرده‌است. از جمله این فضاها گذرگاه های سواره و پیاده‌است که نمونه آن را می توان در میدان ولیعصر،خیابان کریمخان‌زند و بلوار کشاورز مشاهده کرد. بهبود عملکرد این فضاها در گرو مبلمانی است که تسهیل کننده حضور و تردد در آن باشد.
عضو هیات علمی دانشگاه هنر تهران ادامه می دهد: نرده و حفاظ معابر از دیگر مواردی است که باید به آن توجه جدی شود. نرده به دلیل محصور کنندگی همیشه در معرض دید بوده و انتخاب فرم و رنگ مناسب در پذیرش این عنصر شهری ناخوشایند برای شهروندان موثر است. متاسفانه اعمال سلیقه شخصی در انتخاب رنگ، فرم و تعدد حفاظ از جدی بودن و جذابیت این پدیده شهری کاسته و هرج و مرج بصری به دنبال داشته است.
به گفته او ایجاد استاندارد و هماهنگی در سطح کلان می‌تواند نظم بصری را به شهر هدیه کند. به عنوان مثال رنگ‌آمیزی یکپارچه حفاظ کنار پل ها به رنگ زرد ملایم ، طلایی یا نقره ای نمونه مناسب از ایجاد هارمونی و هماهنگی است که طی سال های اخیر در تهران شاهد آن بوده ایم.
خدادادی با تاکید بر ساماندهی تابلوهای سردر مغازه ها به عنوان یکی دیگر از اولویت های بهسازی مبلمان شهری تهران می افزاید: درحال حاضر انتخاب حجم تابلو، رنگ و اندازه نوشته روی آن نوعی از قدرت نمایی در جلوه گری است که توسط مالک مغازه تعیین می شود. در واقع این مورد، زشتی تحمیل شده به شهر است که امیدواریم با نمونه های خوب ساماندهی تابلو مشاغل در خیابان ناصرخسرو و انقلاب شاهد فراگیری این رویه باشیم.
به گفته او بیلبوردهای تبلیغاتی از جمله عناصری است که با طراحی دقیق و خلاقانه می تواند به بهبود فضای شهری در راستای مبلمان خلاق کمک کند. اما بسیاری از این بیلبوردها به دلیل نصب و قرارگیری در مکان های نامناسب، چشم انداز شهر را کور کرد‌ه‌اند که با بررسی دقیق جغرافیای شهری، باید موقعیت صحیح قرارگیری این تابلوها مهندسی شود.
خدادادی پل های عابر پیاده را به عنوان یک عنصر کارکردی در زشت یا زیبا شدن جلوه و نمای بصری شهر موثر دانسته و می گوید: اغلب این پل ها که در گذشته طراحی و نصب شده‌اند به دلیل عدم توجه به جزئیات و با طراحی زمخت، نازیبایی های بسیاری را به شهر تحمیل کرده اند. بنابراین توجه به بهسازی نمای این پل ها می تواند از هرج و مرج بصری شهر بکاهد.
عضو هیات علمی دانشگاه هنر تهران، زواید بصری را مانع دیده شدن شهر و زیبایی‌های آن دانسته و یادآورمی شود: آرام سازی و بهسازی منظر شهر باید اولویت ساختاری مبلمان شهری باشد در غیر این صورت شهروند اگر خواسته ها و انتظاراتش در شهر مرتفع نشود، منفعل شده و چشمانش را به ندیدن عادت می دهد.
**مبلمان شهری و آموزش های شهروندی
دکتر الهام سوری، دبیر کمیته نور سازمان زیباسازی شهر تهران، مبلمان شهرى را یکی از مهم ترین و اثرگذارترین عناصر مستقر در فضا و منظر شهرى دانسته و می گوید: نحوه تاثیر این عناصر بر نمای بصری شهر به واسطه رنگ، فرم و ارتباط انسان با آن ها است. به همین دلیل باید طراحى و اجرای آن از جنبه های مختلف مانند هماهنگ سازی عناصر در جهت نیاز استفاده کنندگان، طراحى فرم خاصى از مبلمان برای فضاهاى خاص و طراحی خلاقانه مورد توجه ویژه قرار گیرد که خوشبختانه چند سالی است در تهران شاهد تلاش مدیران شهری بر رفع این دغدغه هستیم.
او با بیان این که امروزه نگاه به مبلمان شهرى تغییر یافته است، می افزاید: موضوع رابطه انسان و گروه هاى مختلف استفاده ‌کننده، با مبلمان شهرى تنها از بعد پرکردن فضا و کاربردی کردن آن نیست، بلکه در مواردی می توان از مبلمان شهرى به عنوان وسیله اى براى آموزش شهروندى خصوصا در میان کودکان استفاده کرد. به طور مثال در برخى از کشورها با طراحى فرم خاصى از مبلمان به دنبال افزایش تعامل انسان با فضاى شهرى و ایجاد تمایل برای حضور بیشتر آن ها در شهر و رشد ارتباط میان افراد هستند.
دبیر کمیته نور سازمان زیباسازی شهرداری تهران معتقد‌است: یکی از قابلیت های مهم مبلمان شهری این است که گاه با نوع طراحی آن می توان رفتار خاصى را در میان شهروندان ترغیب و تشویق نمود. این موضوعی است که اخیراً مورد توجه برخى از کشورها مانند انگلستان و کانادا قرار گرفته است و به دنبال طراحى نوعى از ایستگاه هاى اتوبوس هستند که توسط آن زمان کسل کننده انتظار را تبدیل به یک موقعیت تفریحی کنند تا از این راه علاوه بر گذران وقت تلف شده، حس سرزندگى را در شهروندان افزایش دهند.
سوری ادامه می دهد: درواقع این کشورها به دنبال آن هستند که افراد را در فرآیند روزمره زندگى به توجه بیشتر به محیط اطرافشان ترغیب کنند. به طوری که شهروندان در زمان توقف خود در فضاى شهرى چه براى استراحت و چه براى انتظار، از طریق بهسازی فضای شهری تعامل بیشتری را با اجتماع خود تجربه کنند.
به گفته او ایجاد خاطره خوشایند و به یادماندنى با مبلمان شهری مناسب و زیبا قطعا تاثیر مثبتى بر ذهنیت افراد از محیط دارد و آن ها را به تکرار این تجربه ترغیب خواهد کرد.

تبلیغات فرهنگی

معرفی کتاب

آمار و اطلاعات

نگارخانه