مصالح پلاستیکی در نمای ساختمان‌ها

چکیده
در شهرهای بزرگ جهان، مقررات ویژه‌ای در ارتباط با نمای ساختمان‌ها موجود می‌باشد و به همخوانی نمای بیرونی ساختمان‌ها و محیط شهری از جنبه‌های مصالح سبک، مناسب و مقاوم، فضای پر و خالی، رعایت اصول هماهنگی و تناسبات و... می‌پردازند. به‌کارگیری مصالح جدید در نما، علاوه بر سبک‌سازی ساختمان، به کاهش خطرات احتمالی در هنگام بروز حوادثی همچون زلزله کمک نموده و باعث بهبود کیفیت ساختمان‌سازی می‌گردد. همچنین استفاده از مصالح با قابلیت ماندگاری طولانی جهت رسیدن به استانداردهای بالای کیفیت و امنیت، در واقع سلامت انسان‌ها را تأمین می‌کند، که رسیدن به چنین شرایطی با به‌کارگیری مصالح پلاستیکی در نمای ساختمان صورت می‌گیرد.

مقدمه
اگر قرار بر این باشد که ساختمانی در کشور با استفاده از مواد و مصالح نوین یا با استفاده از تکنولوژی جدیدی ساخته شود، دو راه برای عرضه آن وجود دارد. اولین راه استفاده از آن برای جلب مشتری است، یعنی استفاده از آن در مجتمع‌های تجاری و پاساژهاست و دومین راه استفاده از آن در ساختمان‌های تحقیقاتی می‌باشد. تکنولوژی برای عامه‌ی مردم خیلی نمی‌تواند جذاب باشد و قشر خاصی متوجه آن می‌شود و اما از آن در سطح متوسط هم استفاده می‌شود. استفاده از تکنولوژی در ساختمان‌های تجاری (مثل چایخانه پروژه آرمان مشهد) برای عامه‌ی مردم قابل لمس می‌شود. کارهای ویژه‌ای در حوزه‌ی نما در کشور می‌تواند نمود پیدا کند.

اهمیت نمای ساختمان
نمای ساختمان، کارت ویزیت ساختمان است، یعنی شخصیت اولیه‌ای که ساختمان از خودش نشان می‌دهد، درست مانند لباسی است که انسان بر تن می‌کند، انتخاب رنگ لباس، انتخاب عطر، مدل مو، نوع عینک، ساعت و... همگی نمای یک فرد و آنچه در درون فرد می‌گذرد (تا فرد سخن نگفته باشد) می‌باشند. تا در آن منزل زندگی نکرده باشیم، نمی‌توانیم بگوییم که چقدر راحت و چقدر ساکت یا شلوغ و یا سرد است. اما قبل از دریافت تمام این‌ها ساختمان به‌وسیله‌ی نما، خودش را به بیننده معرفی می‌کند و تا حدی نمایانگر نوع نگاه سازنده‌ی بنا به ساختمان است. نما چیزی است که شهر را می‌سازد، وقتی سخن از شهرسازی به میان می‌آید، یک بعد آن نحوه قرارگیری سلول‌ها کنار یکدیگر است که بافت را تشکیل می‌دهد و بعد دیگر، مسئله بصری شهر است و آنچه باعث ایجاد حظ بصری می‌گردد، نمای ساختمان است. وقتی در داخل یک شهر حرکت کنیم نمای شهری، به هر آنچه که از ظاهر شهر درک می‌کنیم و شهرسازی، به هر آنچه که از باطن شهر استنباط می‌کنیم گفته می‌شود.

سیر تحول مصالح در ایران
ما در طول تاریخ استفاده از سنگ، چوب، آجر، آهن، سیمان شسته، بتن و شیشه را در نما داشته‌ایم. در20 تا 25 سال اخیر تغییراتی داشته‌ایم؛ در سال‌های گذشته از سنگ در نما استفاده می‌شد، سپس از رزین‌های نانویی در سطح سنگ استفاده شد تا قابلیت شستشو در برابر باران را به آن بدهیم. امروزه به‌جای سنگ از سرامیک خشک (البته سنگ همچنان به شکل گذشته نیز استفاده می‌گردد) که در واقع پیشرفته شده‌ی سنگ است، استفاده می‌شود. چوب در نماهای قدیم به‌صورت درها و پنجره‌ها مورد استفاده بوده است و امروزه از چوب‌های ترموود (Thermo Wood) در نما استفاده می‌کنیم. چوب در گذشته به دلیل بحث اقلیمی فقط در نواحی شمالی کشور دیده می‌شد اما امروزه از چوب‌های ترموود در اقلیم‌های مختلف و به‌عنوان یک المان الحاقی به‌نمای ساختمان، بدون استفاده از بحث چوب بودن آن استفاده می‌گردد، یعنی یک استفاده‌ی کاملاً ظاهری نه به‌عنوان نوعی عایق و... و تنها به دلیل بحث‌های احساسی از قبیل طبیعت‌گرایی و زیبایی آن. این عناصر الحاقی عملاً تأثیری روی طراحی ساختمان ندارد و می‌تواند به هر نمایی اضافه گردد. مصالح دیگر آجر قزاقی است که امروزه تبدیل به آجر نسوز گردیده است. خود من نیز آجر نسوز را نیز از مصالح نوین مورد استفاده‌ای می‌دانم که فقط در ایران مورد استفاده قرار نمی‌گیرد و حتی در کشورهای پیشرفته مانند کانادا نیز از این آجرها در قالب آجرهای لعاب‌دار رنگی استفاده می‌گردد. در گام بعدی افزودن رزین نانویی به این آجرها قرار دارد. همین‌طور در مورد آهن، ما در گذشته آهن را به‌صورت شیروانی‌های آهنی استفاده می‌کردیم و نسل بعدی آن آلومینیوم‌های کامپوزیت بود، در واقع جدیدترین مصالحی که در کشور استفاده می‌شود و حدود بیست سال است که وارد ایران شده است همین آلومینیوم کامپوزیت‌ها هستند و نسل بعدی آن نیز ورق‌های زینک بودند که در ایران وارد نشدند. پنجمین مصالح مورد استفاده در قدیم، مصالح سیمانی بوده است، جایگزین جدید این مصالح سیمانی یا سیمان‌های شسته، نماهای پاششی و اپوکسی‌هایی هستند که شاید در نگاه اول تفاوتی نداشته باشند اما موادی هستند با طول عمر بالاتر و بعضاً دارای پایه‌های نانویی خودتمیزشونده در هنگام بارش‌ها و در واقع به زعم خود نویسنده نیز در آینده پوشش‌های رزینی، پوشش‌های پاششی و در واقع نانوهایی که به‌صورت پاششی استفاده می‌شوند، در آینده بیشتر دیده خواهد شد. بتن سال‌هاست مورد استفاده‌ی معماران قرار دارد اما از بعد از انقلاب دیگر شاهد نمونه‌های خوب بتن نمایان مانند ساختمان اداره‌ی پست در چهارراه لشگر برای نما نبوده‌ایم. بتن نیز از جمله مصالحی بود که با افزودن افزوده‌های نانویی تبدیل به مصالحی نو گردیده است. ما بحث شیشه را نیز از گذشته در نما داشته‌ایم اما آیا شیشه‌ی دیروز از نظر جنس، روش ساخت و نصب، مشابه شیشه‌ی امروز است؟ پس من شیشه را نیز جز مصالح نوین می‌دانم ضمن اینکه در ساخت آن از مواد نوین هم استفاده شده است.
همان‌طور که دیده می‌شود امروزه ما تکنولوژی را به شکل مواد نوین در خدمت مصالح به کار می‌گیریم، پس ما می‌توانیم رزین‌های نانویی را به مصالح قدیمی اضافه کرده تا تبدیل به مصالح نوین گردد. در این روش عملاً سنگ همان سنگ است، فرآوری‌اش هم همان است، فقط اتفاق جدیدی که افتاده افزوده شدن رزین نانویی است. پس به نظر من در ایران ما مصالح نوین نداریم و در حقیقت مواد نوین که همان پوشش‌های نانویی هست را داریم.

کاربرد مصالح نوین و اهمیت آن در ایران
مصالح نوین و یا روش‌های نوین ساخت نما در کشور ما خیلی ورود نکرده است، هرچند جذابیت نمای ساختمان می‌تواند در جلب مشتری بسیار موثر باشد، در برخی مجتمع‌های تجاری مثل هایپراستار غرب تهران، جذابیت نما از اولویت‌های طراحی نبوده و قطعاً موارد دیگری از جمله دسترسی مناسب، راحتی و آرامش مشتری، محل پارک خودرو مناسب و... مورد توجه بوده است. در کشور ما به مبحث تحقیق و توسعه کمتر توجه می‌شود و شرکت‌ها ترجیح می‌دهند به‌جای هزینه در این رابطه، دیگر هزینه‌های خود را بپردازند. پس در نتیجه شاید سال‌ها این مشکلات در ایران باقی بماند و حل نشود.
بله باید بستری ایجاد شود که این مصالح مورد استفاده قرار بگیرد اما آیا انبوه‌سازان مسکن استقبال می‌کنند؟ چه کسانی ممکن است با بحث هزینه‌ای آن کنار بیایند؟ شاید افراد ثروتمندی که مالک بنای به‌خصوصی در مناطق شمال شهر تهران باشند بپذیرند، اما باز هم ممکن است این هزینه‌ی بالا صرف ساخت یک نمای کلاسیک گردد. شناسایی مواد و مصالح نو بسیار مهم است چرا که اصولاً ما وارد قرن جدید شده‌ایم، پس باید روی این مسئله بیشتر تمرکز کنیم تا از اتفاقات معاصر عقب‌تر نباشیم و این با حضور مستمر در نمایشگاه‌ها و حضور مستمر در بسترهایی که آمادگی لازم و توجه کافی را به این موضوع دارند، مثل پارک‌های فناوری امکان‌پذیر است. در پارک‌های فناوری از این جهت که سازندگان دید اقتصادی به ساختمان ندارند و بعضاً کمک‌هایی صورت می‌گیرد و همین‌طور بنای شرکت تأثیر بسزایی در دید مهمانان خارجی، مدیران کمپانی‌های بزرگ خارجی، اخذ نمایندگی و غیره دارد، بنابراین صرفه اقتصادی را نیز در نهایت به همراه دارد.

موانع کاربرد مصالح جدید در نما
صِرف وجود یک مصالح نو به معنی استفاده از آن نمی‌شود و یکی از دلایلی که می‌تواند موجب عدم استفاده از آن شود، اجرای آن مصالح است. قطعاً کار با مصالح نو سخت‌تر است و همچنین تعداد افراد متخصص و فنی که توانایی اجرای آن‌ها را دارند، اندک می‌باشد. ورق‌های زینک و روی، حدود هفت سال پیش در رقابت با ورق‌های آلومینیوم کامپوزیت وارد بازار شد و از آنجایی که مزیت‌هایی نسبت به آلومینیوم کامپوزیت داشت، تلاش بسیاری گردید که برخی از شرکت‌ها را در پارک فناوری متقاعد به استفاده از آن کنند. این مصالح مانند آلومینیوم کامپوزیت ظاهر صنعتی نداشت و حالت طبیعی‌تری را القا می‌نمود؛ در رنگ‌های مختلفی می‌توانست مورد استفاده قرار بگیرد، همچنین بافت و رنگ پست‌مدرن‌تری نسبت به آلومینیوم کامپوزیت داشت، اما به دلیل بحث کیفیت مناسب اجرای نما کنار گذاشته شد. پس در کاربرد مصالح جدید اولین عاملی که مانع از استفاده از این مصالح می‌شود، اجرای مناسب و باکیفیت آن‌هاست. دومین مانع مربوط به‌صرفه اقتصادی برای تجار است، به همین دلیل خرید و فروش نمی‌شود و مهجور باقی می‌ماند.
متأسفانه جامعه‌ی ما در مقابل حرکت سخت به اینرسی غلبه می‌کند، از طرف دیگر عموماً انسان‌های منتقدی هستیم و به دیگران خرده می‌گیریم. ای کاش می‌توانستیم بیشتر به این جمله «به‌جای اینکه بر شب خورده بگیری، شمعی بیافروز» دقت نماییم. از طرف دیگر بحث هزینه مطرح می‌گردد، وقتی مصالح ساختمانی نوینی وارد کشور می‌شود، باید بحث مقرون به‌صرفه بودن را نیز برای تجار در نظر بگیریم تا تجار تشویق به واردات شوند و این با ایجاد بازار برای مصالح موردنظر، رابطه‌ی مستقیم دارد و در نهایت هم به روش اجرای خوب آن باز می‌گردد. یعنی در ازای واردات هر نوع مصالح جدید اگر نتوانیم روش اجرای مناسبی را نیز ارائه بدهیم با شکست مواجه خواهیم شد (باهری، دهقانی، 1389: 2).
همچنین استفاده از تخفیفات در پرداخت عوارض شهرداری در قبال طراحی مناسب نما و توجیه سازندگان بر اینکه هزینه‌ای که بابت یک طراحی خوب پرداخت می‌کنند باعث صرفه‌جویی در بخش‌های دیگر ساخت از جمله هزینه‌ی کمتر برای سازه در نتیجه آهن مصرفی کمتر و هزینه کمتر جوشکاری در پی آن، در راه نشر مصالح نو موثر خواهد بود. با وجود این که ما در قرن 21 و در سال 2015 زندگی می‌کنیم، یعنی 15 سال از قرن جدید گذشته، اما هیچ حلولی در جامعه ما نداشته است، شروع قرن جدید را حس نکردیم، در فضاهای مجازی کارهای زاها حدید، فرانک گهری و... دیده می‌شود و نشانگر این هستند که باید قرن جدید با قرن گذشته متفاوت باشد. غیر از بحث مصالح نو، باید به فرم‌ها و حجم‌های نو نیز فکر کرد، چرا که اگر ساختمان زیبا نباشد و تناسب نداشته باشد، مصالح نو نمی‌تواند چندان راهگشا باشد. اما اگر بنا زیبا باشد و تناسبات رعایت شده باشد، هر چیزی در آن استفاده شود، خودش را زیبا نشان می‌دهد. از این رو، خلأ مصالحی مانند المان‌های الحاقی به‌نما در کشور بسیار احساس می‌شود. البته در پارک فناوری تلاش بر استفاده از این المان‌ها دیده شد، اما متأسفانه شرکتی که قصد استفاده از این المان‌ها را داشت، موفق به واردات آن نگردید. جنس این عناصر الحاقی می‌تواند از آلومینیوم و یا استیل باشد. در حقیقت این المان‌ها مصالح نیستند، بلکه همان آلومینیوم و استیل هستند ولی با تکنیک استفاده متفاوت. پس باز هم مصالح نو نیست، این تکنیک استفاده است که تغییر کرده است.
غیر از موادی که مواد نوین هستند و روی مصالح قدیمی‌تر استفاده می‌شوند، ما روش‌های نوین استفاده از مصالح قدیمی را هم داریم، یعنی ایده‌های جدیدی که با همان مصالح قدیمی اجرا می‌شوند، مشابه کاری که آقای بالازاده در خیابان نجات‌اللهی برای یک کافی‌شاپ انجام دادند، با استفاده از آجرهایی با ابعاد و تناسبات متفاوت که خارج از خط تولید سفارش داده شده بودند و با روشی جدید، نمایی بسیار جالب پدید آوردند. مسئله‌ای که وجود دارد این است که چنین نماهایی تا به سمت ساختمان‌های تجاری نیاید و یا قشر ثروتمند از آن پشتیبانی نکند، تجاری نشده و مورد استقبال و تولید قرار نمی‌گیرد.
آنچه در دنیا مورد توجه قرار دارد بحث اقلیم است، بحث معماری پایدار، توجه به محیط زیست و جلوگیری از تخریب بی‌سابقه‌ی محیط زیست. ما در استفاده از سنگ در نما به بیراهه رفته‌ایم چرا که نه از نظر اقلیمی با اقلیم ما سازگار است و نه متناسب با تغییرات دمایی ماست، در حالی که ما در اقلیم خودمان خاک را داریم و آجر به همین دلیل مناسب‌ترین مصالح برای ماست و با توجه به بحث پایداری تقریباً بعد از گذشت 40 سال دوباره تبدیل به خاک می‌شود. همین آجر را با استفاده از مواد نوین می‌توان نو کرد. اخیراً مقاله‌ای در رابطه با طول موج مصالح و میزان همخوانی آن‌ها با انسان مطالعه می‌کردم و نشان می‌داد خاک رس طول‌موج همخوان‌تری نسبت به سایر مصالح با انسان دارد و همین‌طور در مورد بتن، ما کمترین همخوانی را داریم، در حالی که سال‌هاست استفاده از بتن رواج پیدا کرده است (مهدوی نژاد و دیگران، 1389: 97). در صورتی که بتوانیم از همین تکنولوژی که وجود دارد، خوب استفاده کنیم با همین مصالح موجود به جلو پیشرفت می‌کنیم، اینکه ما به دنبال مصالح جدیدتر از مصالح کنونی باشیم برای ما دستیابی به این مهم کمی دشوار خواهد بود. اگر با طبیعت همگام شویم، جاودانیم؛ استفاده از مصالح پایه‌خاک به دلیل بوم‌آورد بودن هم باعث می‌شود بنا ارزان‌تر باشد، هم در زمینه‌ی انرژی به مشکل کمتری برخورد خواهیم نمود و از همه مهم‌تر، متخصصان نصب و اجرای آن را در اختیار داریم.

نتیجه‌گیری
طراحی نماهای سبک پلاستیکی تلاشی حداکثری است در جهت تأمین زیبایی ساختمان در عین احترام به آسایش ساکنین و کم کردن آسیب‌های وارده به ساختمان در هنگام وقوع بلایای طبیعی. این محصولات همچنین اجازه ایجاد فرم‌های پیچیده، جدید و جذاب در ساختمان را نیز می‌دهد و اجرای صحیح این گونه نماها با قابلیت بالای ماندگاری امری است که باید با رعایت جزئیات فراوان مدنظر قرار گیرد. به بیانی دیگر، همگامی با پیشرفت فناوری در دنیا و در صنعت ساختمان و تأمین آسایش و زیبایی بصری از اهداف اصلی کاربرد این نماهاست.
با توجه به مطالب مطرح شده در فوق می‌توان اظهار داشت که باید طوری عمل کنیم که در سال 1404 چندین کار برتر در زمینه ملی موجود باشد. قدم اول در این رابطه آموزش و پرورش است، سپس آموزش‌های درست در دانشکده‌های معماری و دغدغه‌مند کردن دانشجویان از طریق اساتیدی که خود دغدغه‌مند هستند؛ شهرداری‌ها بابت نماهای ارزشمند تخفیفاتی در نظر بگیرند، نقش شوراهای محلات در شناسایی نماهای ارزشمند و تشویق سازندگان پررنگ‌تر شود، توجیه کارفرماها و این توجیه می‌تواند از طریق برنامه‌سازی صدا و سیما انجام پذیرد، برگزاری نشست‌هایی با حضور اساتید دانشگاهی و مسئولین صاحب رأی و همکاری دانشگاه‌های معتبر و... نیز می‌تواند موثر باشد.

فهرست منابع و مراجع
باهری، نوید، دهقانی، مرجان. نقض مصالح به کار گرفته شده در نما در جهت سبک‌سازی ساختمان و مقاوم‌سازی آن در برابر زلزله، کنفرانس بین‌المللی سبک‌سازی و زلزله، جهاد دانشگاهی کرمان، 1389.
مهدوی نژاد، محمدجواد، خبری، محمدعلی، عسگری مقدم، رضا. تجدید‌حیات‌گرایی و معماری معاصر در سال‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی. فصلنامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی، سال اول، شماره 2: 102-95.
http://www.farsicad.com/2011/08/composite
http://vistaneginatlas.ir/index.php/2015-09-12-05-44-24/2015-09-15-06-09-44
http://memarnews.com

معرفی کتاب

  • همایش بازنمایی فضاهای شهری در هنر و ادبیات مجموعه مقالات به کوشش: معاونت برنامه ریزی و توسعه سازمان زیباسازی شهر تهران سال چاپ: 1392   امروزه فضای شهری به عنوان فضایی واسط میان دنیای درون و بیرون افراد نقشی عمده در روزمرگی های شهروندان دارد. بی شک شناخت کاربردهای این فضا در حوزه های متفاوت و بهره گیری از نظریه های روز دنیا ، کارشناسان و متخصصان شهری را در ارتقاء و بهینه سازی سطح زندگی شهروندان یاری خواهد کرد. کتـاب بازنمـایی فضاهـای شهری در هنر وادبیات با نگاهی کاربردی و بینارشته ای به مطالعات شهری، تلاشی است برای استمرار چنین دیدگاه مدبرانه وتوجه به پالایش شهر وفضاهای شهری در مدیریت شهری که می کوشد با بررسی و موضوعات مبتلا در جهـان و به خدمـت گرفتـن رویکـردهای پیشنهادی دیگران، شهر را به جایگاهی که شایسته برای زیستن شهروندان باشد، تبدیل نماید.    

آینه رسانه ها

آینه رسانه ها

نگارخانه