مصالح نوترکیب در هنرهای محیطی

چکیده
با تحول در صنعت و پیشرفت در تکنولوژی، همچنین حضور مواد و مصالح مرغوب و مقاوم، تمام جنبههای زندگی دستخوش تغییر شد که البته هنرهای شهری نیز از این تغییر مستثنی نبود. هنرمندان از این مواد و مصالح بادوام کمال استفاده را نموده و آثار پایدارتری را خلق کردهاند تا جایی که از مواد پسماند توانستهاند با خلاقیت، آثار مفهومی و ماندگاری را به نمایش بگذارند با نام هنر بازیافت. هماهنگی میان طرح، رنگ، مصالح جدید با موضوعات اجتماعی میتواند جایگاه ویژهای در این میان داشته باشد. هستند هنرمندانی که از عناصر متفاوتی مانند خاکهای رنگی مناطق مختلف کشور، نورآرایی و گیاهان و حتی استفاده از خطوط و آیات در هنرهای شهری، آثار بدیع و زیبایی را خلق کردهاند.
مصالح متداول در هنرهای شهری
در ﺳﺮزﻣﯿﻨﯽ ﺑﺎ ﭘﺸﺘﻮاﻧﻪ و ﻓﺮﻫﻨﮓ اﺳﻼﻣﯽ، ﺑﯽﺗﺮدﯾﺪ اﯾﺪه و ﮐﺎﻧﺴﭙﺖ ﻃــﺮح، ﺗﺤﺖ ﺗأﺛﯿﺮ اﻫــﺪاف هنرمندان ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﺗﺠﻠﯽ ﻫﻮﯾﺖ و اﺻﺎﻟﺖ اﺳﻼﻣﯽ قرار خواهد گرفت (مهدوینژاد و سعادتجو، 1393: 78). با یک نگاه دقیق به هنرهای شهری به اجرا در آمده در شهر تهران میتوان چنین استنباط کرد که مصالح بهکارگرفته شده از تنوع زیادی برخوردار نیست و هنرمندان بیشتر تمایل دارند از چند نوع مواد و مصالح مشابه استفاده کنند. بیشترین مصالحی که در پروژههای دیوارنگاری و هنرهای شهری اجرا شده کاشی میباشد که اصطلاحاً به کاشی شکسته معروف است. کاشی با درآمیختن مصالح دیگری مانند سیمان، رنگ، آینه، شیشه، فلز و... جلوه بصری بهتری پیدا میکند. البته هنرمند میبایست شناخت و آگاهی لازم را نسبت به این تلفیق مواد و مصالح داشته باشد؛ همچنین ترکیب این مواد باید با طرح مورد نظر هماهنگ باشد.

تشخیص یک اثر هنری از روی نوع مصالح بهکاررفته
در شرایط کنونی هنر محیطی در ایران یک جریان شناخته شده است و ویژگیهای بومی خود را دارد. هنرمندان اغلب با استفاده از عناصر، اشیای موجود در طبیعت و یا محیط، هنرشان را شکل میدهند و در محیطهای غیرمتعارف ارائه میکنند. بنابراین چگونگی محیط پیرامون اثر و مواد و مصالح موجود در محیط، در کیفیت و چگونگی اثر تأثیر دارد (نادعلیان، 1394). در تهران، دیوارنگارههای زیادی اجرا شده است که تعداد قابل توجهی از آنها از نظر مواد و مصالح و همینطور طرح، مضمون و محتوا بسیار قابل تقدیر هستند و با استفاده از تکنیکهای پایدار و با در نظر گرفتن هویت ایرانی اسلامی به چهره شهر زیبایی را هدیه دادهاند. با دیدن این آثار به صورت مکرر میتوان دریافت که بیشتر هنرمندان ترجیح میدهند از شیوه و تکنیک و مواد خاص خودشان در اجرای پروژهها استفاده کنند که با شیوه طراحی آنها هماهنگی داشته باشد و ارتباط بصری بهتری با مخاطبانشان برقرار کند که این یکپارچگی میان طرح و مواد بهکارگرفته شده در حقیقت همان امضای هنرمند است.
در حال حاضر هنرمندان دستاندرکار هنرهای شهری توانستهاند آثاری را به نمایش درآورند که چشمنواز رهگذران باشد و این زیبایی، حاصل اندیشهای است که توانسته مواد و مصالح پایدار و مناسب را هماهنگ و همگام با طرح انتخاب نماید. در این میان استفاده از مصالح بازیافتی در خلق آثار هنری میتواند کمک شایان توجهی به زیبایی شهر کند. پیشینه هنر بازیافت به سالهای خیلی دور برمیگردد؛ زمانی که مادران با استفاده از تکهپارچهها برای کودکان خود عروسک میدوختند. هماکنون با پیشرفت تکنولوژی و وجود انبوهی از زباله در شهرها، هنرمندان توانستهاند با خلاقیت و نوآوری از این مواد صحنههایی زیبا برای ارتباط با مخاطبانشان ارایه دهند. در حال حاضر مقوله بازیافت تبدیل به یک هنر گسترده در تمام جهان شده است که در ایران نیز مورد توجه قرار گرفته و میتوان با مدیریت و فرهنگسازی در جامعه این حجم عظیم از زباله را به یک هنر تأثیرگذار تبدیل کرد. بهعنوان مثال تبدیل تکهچوبهای کنار ساحل به مجسمههایی زیبا و یا بطریهای رنگی به دست هنرمند خلاق به حجمهای قابل تأملی تبدیل میشود.

تلفیق مواد و مصالح جدید و قدیم در هنرهای شهری
استفاده از مواد و مصالح در هنرهای شهری بستگی به صنعت، تکنولوژی، مواد موجود و در دسترس دارد و معمولاً هنرمندان از مواد شناخته شدهای استفاده میکنند که بتوانند آن را راحت در اختیار داشته باشند، اما در حال حاضر پیشرفت تکنولوژی و حضور عناصر دیجیتال و مواد صنعتی پیشرفته، اجرای پروژهها را آسانتر نموده است. موادی مانند پلگسیگلس، پلیکربنات، تصاویر دیجیتالی و نانو میتواند جایگاهی مناسب در هنرهای شهری پیدا کند. البته در بسیاری از پروژهها این مواد در ترکیب با مواد قدیمیتر، میتواند هماهنگی مناسبی داشته باشد. در حال حاضر در شهر تهران کاربرد مصالح در هنرهای شهری از تنوع خوبی برخوردار میباشد. مواد و مصالح به کار گرفته شده در بیشتر آثار با توجه به مکان و فضای مناسب به اجرا در آمده است و دارای هماهنگی میان مواد و مصالح و نوع طرح میباشد.
با این وصف در تعدادی از کارهای اجرا شده، نوع مواد و مصالح با مکان و با طرح آن هیچگونه هماهنگی ندارد و با بیتوجهی به مکان، طرح و رنگ، محتوای اثری خلق شده که نمیتواند هیچ مخاطبی را در برگیرد و با بیتفاوتی به درک و فهم بینندگان به اجرا درآمده است. یکی از نکات مثبت در اجرای آثار میتواند هماهنگی میان طرح و مواد بهکارگرفته شده باشد و همچنین سعی در نشان دادن هویت هنر شهری و استفاده از تکنیکهای پایدار؛ متأسفانه در تعداد زیادی از آثار به اجرا در آمده، عدم پایداری و ثبات در شیوه اجرا مشاهده میشود.
با پیشرفت تکنولوژی در تمام بخشهای زندگی، تحول بزرگی به وجود آمده که هنر از آن مستثنی نیست، به خصوص در هنرهای شهری که مخاطبین بیشتری را در برمیگیرد. ماندگاری بیشتر در برابر آب و هوای متغیر از ویژگیهای این نوع مواد میباشد. استفاده از این نوع مصالح به دلیل سبکی و قابل حمل بودن و مقاومت و در بیشتر مواقع قیمت مناسبتر، میتواند اجرای پروژه را سرعت بخشد؛ البته نباید فراموش کرد بهکارگیری این مواد میتواند محتوا، مضمون و طرح اثر را تحتالشعاع قرار دهد و میبایست طوری باشد که در جهت تقابل بین هنرمند و مخاطب قرار بگیرد.

نتیجهگیری
در پایان میتوان چنین استنباط کرد که هنرهای شهری در تهران با توجه به سابقه نه چندان طولانی توانسته است جای خود را بین هنرمندان و همچنین مخاطبان باز نماید زیرا میتواند در عین چشمنوازی، بیانکننده مسایل اجتماعی، رویدادهای فرهنگی هنری و موضوعات سیاسی باشد و در این مسیر، هنرمند باید با استفاده از تکنیکهای خلاقانه و مواد پایدار، هماهنگی بین طرح و مواد، اثری را به وجود بیاورد که نشاندهنده تعامل شیوههای سنتی و نوین در هنرهای شهری باشد و هویت ایرانی اسلامی این مرز و بوم را به نمایش بگذارد.
استفاده از مواد و مصالح در دسترس، ارزان و مخصوص به هر منطقهای میتواند بهترین گزینه برای هنرمندان همان منطقه باشد زیرا مواد شناخته شده میتواند ارتباط قویتری با بینندگان برقرار کند. همچنین برقرار کردن رابطه بین شهروندان و هنرهای شهری از طریق مواد و مصالح به کار رفته در هنرهای سنتی میتواند این مسیر را هموارتر کند و با توجه به شلوغی و خشکی آب و هوا در شهرهای ایران بایستی نوع مواد و مصالح هماهنگ با طرح و رنگ به گونهای اجرا شود تا بتواند آرامش و لذت بصری را برای مخاطبان به همراه بیاورد.

فهرست منابع و مراجع
مهدوی نژاد، محمدجواد، سعاداجو، پریا، ﻫﻮﯾﺖﮔﺮاﯾﯽ در ﻣﻌﻤﺎری ﻣﻌﺎﺻﺮ ﮐﺸﻮرﻫﺎی اﺳﻼﻣﯽ؛ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﻮردی ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺳﻌﻮدی، ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎی ﻣﻌﻤﺎری اﺳﻼﻣﯽ، ﺷﻤﺎره ﺳﻮم، ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن 1393.
نادعلیان، احمد، http://zibasazi.ir/fa/shahrvandi/item/5291، 1394.
فارس نیوز: http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13921109000663
پینترست: https://www.pinterest.com/pin/561964859727810190

تبلیغات فرهنگی

معرفی کتاب

  • همایش بازنمایی فضاهای شهری در هنر و ادبیات مجموعه مقالات به کوشش: معاونت برنامه ریزی و توسعه سازمان زیباسازی شهر تهران سال چاپ: 1392   امروزه فضای شهری به عنوان فضایی واسط میان دنیای درون و بیرون افراد نقشی عمده در روزمرگی های شهروندان دارد. بی شک شناخت کاربردهای این فضا در حوزه های متفاوت و بهره گیری از نظریه های روز دنیا ، کارشناسان و متخصصان شهری را در ارتقاء و بهینه سازی سطح زندگی شهروندان یاری خواهد کرد. کتـاب بازنمـایی فضاهـای شهری در هنر وادبیات با نگاهی کاربردی و بینارشته ای به مطالعات شهری، تلاشی است برای استمرار چنین دیدگاه مدبرانه وتوجه به پالایش شهر وفضاهای شهری در مدیریت شهری که می کوشد با بررسی و موضوعات مبتلا در جهـان و به خدمـت گرفتـن رویکـردهای پیشنهادی دیگران، شهر را به جایگاهی که شایسته برای زیستن شهروندان باشد، تبدیل نماید.    

آینه رسانه ها

آینه رسانه ها

نگارخانه