زیبایی و سادگی: پرهیز از شلوغی در منظر شهری

چکیده
در آغاز این بحث اشارهای می کنیم به مبدأ آفرینش خداوند، که هر بندهای در زمین خاکی ذهنیت و ایده متفاوتی از خداوند دارد. تلاش ما همواره برای دست یافتن به مفاهیم متفاوتی است که هر انسانی در فهم از خداوند دارد، کسی که خالق همه موجودات در عالم هستی و کهکشانها است، ستارگان، گیاهان و همه دیگر اجسامی که ما در پیرامون خود میبینیم و در نهایت نیز رویارویی با این عناصر زمینی ما را بر آن میدارد تا به کشف این حقایق دست یابیم.
در قدم بعدی این انسان است که اشرف مخلوقات خداوند منان است و در اشاره به انسان، منظور انسانی محدود به معنای فقط ذات انسانی نیست بلکه روی سخن با زن و مرد است که تجلی آفرینش در این کره هستند و همچنین برای فراهم کردن شرایط زندگی مساعد برای خود همیشه در پی ساخت و خلق فضاهایی در مقیاس انسانی بوده اند و در پی این سخن است که ما در معماری و ساخت با عناصر طبیعی، یا به عنوانی ساخت خداوند و عناصر مصنوع معماری، یا به عنوانی ساخت دست بشر مواجه می شویم. در طول زمان همیشه این دو فضا به دلیل تفاوت هایی که داشتند در کنار هم قرار گرفته و با هم مقایسه شده اند.
نتیجه بررسی این نکته، ما را به این حقیقت می رساند که مخلوقات خداوند که طبیعت شامل بخش اعظمی از آن است و مخلوقات انسانی چه تأثیری روی یکدیگر دارند؟ بررسی چگونگی شکل گیری این دو نوع معماری در کنار هم و پاسخگویی به نیازهای انسان در طبیعت و محیط ساخته شده توسط خداوند، یکی از اصلی ترین مسائل در این زمینه است.

مقدمه
نیازهای انسانی زیرمجموعه ای از فضاها و یا مکان های خاصی هستند که ما بهعنوان استفاده کننده هر روز در آنها اقامت داریم و ما در مطالعات و بررسی های خود این فضاها را در گروه های زیر دسته بندی می کنیم تا بتوانیم دید مناسبی را به نسبت استفاده کننده فضا و نیز آن فضا برای هر گروه ایجاد کنیم (Allen Silver, 1997). این دسته بندیها شامل چهار دسته فضاهای خصوصی، فضاهای طبیعی، فضاهای ساخت انسان و فضاهای کاربردی توسط استفاده کننده هستند:
1. فضاهای خصوصی، در واقع فضاهایی هستند مربوط به خدا و رابطه بین انسان و خدا که در واقع برآوردهکننده این نیاز انسان هستند (Silver, 1997:43).
2. فضاهای طبیعی، آن دسته از فضاها هستند که مربوط به جانداران حیات وحش، از قبیل حیوانات، گیاهان، انسانها و هر موجود و مخلوق در طبیعت میباشند.
3. فضاهای ساخت دست بشر، در واقع فضاهایی هستند انسان ساز؛ که بشر برای تأمین و پاسخگویی به نیازهای خود و در مقابله با طبیعت و بسیاری از خطرات، برای حفظ انسان از خطرات ساخته شدهاند.
4. و در آخر فضاهای کاربردی در گروه فضاهایی هستند که برای استفاده روزانه انسان ها استفاده می شوند که در این فضاها استفاده از وسایل انسانی را مشاهده می کنیم. فضاهایی برای استفاده انسان از ماشین ها، موتورسیکلت ها و تمام وسایل و تجهیزات و ماشین آلاتی که انسان ساخته و استفاده می کند.

پس بنابراین ما در اینجا با 4 نوع از دسته بندی فضاها مواجه هستیم، تا بحثها در این چهارچوب ها را پاسخ دهیم.
مسأله اصلی در این بین این است که استفاده کنندگان از این فضاها کاربریهای آنها را فراموش می کنند و در بسیاری مواقع این سلسله مراتب آنها بهم میریزد و استفاده کنندگان مراتب استفاده صحیح از فضاها را ندارند. در دیاگرام زیر تقسیم بندی فضایی در دو گروه، فضاهای انسانی و فضاهایی برای سایر مخلوقات یا غیرانسانی انجام میشود. این تقسیم بندی از فضا اهمیت انسانی بودن و انسان به عنوان استفاده کننده از فضا را به عنوان شاخص پراهمیت مشخص می کند و در این تقسیم بندی نیازهای انسان به خوبی شناخته می شود و هدف از طراحی فضا، رسیدن و پاسخ دادن به این نیازها است. تقسیم بندی های فضایی که به آنها اشاره شد، هر کدام در دو زمینه تقسیم می شوند که در اینجا دو متن، یکی در متن انسانی و در کل ساخته های دست بشر و دیگری در متن طبیعت و مخلوقات خداوند جای میگیرد. در واقع معنایی که از مفهوم متن یا زمینه در این موضوع برداشت می شود، معانی متفاوتی هستند، ولی در طراحی معماری و شهرسازی، شامل کلیه محیط اطراف و طبیعتی می شود که پروژه های طراحی شده توسط انسان در آنها قرار است ساخته شود. در واقع همین زمینه و متن شکل گیری پروژه های ساخت انسان می تواند مصنوعی و یا طبیعی باشد.

تداخل زمینه و متن در معماری
از مباحثی که تاکنون به آنها اشاره شد، این چنین نتیجه میشود که تکنولوژی های ساخت و طراحی و تمامی روشها و متدهای متفاوتی که بسیار به سرعت ترویج می یابند باید وارد فضای آکادمیک معماری شوند (آصفی، ایمانی، 1391: 22) و در مسیر صحیح رواج یابند. در بسیاری از مواقع ما طراحان و معماران فراموش میکنیم که انجام دادن کار صحیح بسیار ساده است و ما معماران میل به انجام کارهای پیچیده داریم و در بسیاری از مواقع این کارهای مشکل را انجام میدهیم و نتیجه کار به نظر بهترین نتیجه از هر طرحی میآید.
سومین مرحله بست دادن ایده ها برای بهبود زمینه و متن های جدید و بهروز نسبت به زمینه های قدیمی است؛ پس بنابراین زمانی که اقدام به معرفی زمینه و متنی از پروژهای می کنیم، قصد بهتر شدن آن را داریم و نمی خواهیم یک سکانس از آن مدام در حال تکرار از گذشته باشد. در هر صورت این ایده بسیار خوبی است که طراحان می توانند آن را الگوی خوبی برای کارهایشان قرار دهند، ولی در بسیاری مواقع با قدم گذاشتن در متن یک موضوع، به صورت حرفه ای، آن را نابود می کنند.
مرحله بعد آزمودن بازخوردهای صحیح از ایده های ارائهشده است؛ اما قبل از مداخله در آن و نتیجه گیری حتمی می بایست ایده های خود را آزمایش کرده و از نتایج منطقی آگاه باشیم و در ادامه، اتفاق دیگری که برای طراح می افتد این است که طراح باید روابط بین عناصر مختلف را درک کند و منطقی ترین را بیابد تا از روشهای مناسب برای هر مرحله استفاده کند. چراکه طبیعت مجموعه ای از عناصر مختلف است پس بنابراین خالق مام زمینهها متنهای آن در طبیعت و حتی پروژههای ساخت دست بشر خداوند است. این دسته، دسته دیگری از مخلوقات را دنبال میکند، در اینجا مثالی برای روشن شدن منظور میزنیم تا بحثهای انجام شده را نمایش دهد:
هر متنی که ما در این گفتگو از آن سخن گفتیم دارای عناصر متفاوتی است: طبیعی و مصنوعی. ساخته های روزافزون دست بشر؛ تأثیر زیادی در طبیعت و اطرافشان دارند. بنابراین آن چیزی که انسان میسازد و سپس خود بر آن غالب میشود و دست آخر بعد از تسلط بر ساخته دست خود، آن را از بین میبرد و خود باعث تخریبش می شود؛ برای مثال در شکل های زیر شما میدان تجریش را در دو بازه زمانی 80 ساله مشاهده میکنید. آنچه مشاهده می شود این است که تردد ماشین ها، ساخت خیابانها و آلودگیها باعث تخریب متن طبیعی منطقه شده است و در تصویری که مربوط به 80 سال پیش از تجریش است مشاهده میکنیم که این طبیعت است که بر سایر عناصر چیرگی دارد. در مقایسه این دو تصویر آنچه که ما مشاهده میکنیم کمبود حساسیت در نگهداری و حفظ عناصر طبیعی بوده است. ولی امروزه آنچه که ما شاهد آن هستیم کمبود این حساسیت برای حفظ عناصر طبیعی حتی برای حفظ عناصر ساخت دست بشر است و این نتایجی از فعالیتهایی است که ما در محیط داریم، که این نشانگر این مطلب است که مصرفکنندگان توانستهاند در تخریب منابع انسانی و طبیعی بسیار موثر باشند و خوب عمل کنند.
محیط طبیعی در بسیاری از مواقع قربانی توسعه بیش از اندازه بوده است و در این زمان است که ما نگران این هستیم و به این فکر هستیم که برای پیشگیری و جلوگیری از نتایج منفی چه کارهایی باید انجام داد.
همانگونه که در سخنان پروفسور پورجعفر میبینیم ما هر روز میراث طبیعی را تخریب میکنیم. معمولاً در جوامع سنتی فضاهای خصوصی بسیار مورد اهمیت هستند چرا که این فضاها برای رسیدن به آرامش روانی و قلبی و تلطیف روحیه به افراد کمک میکنند.
فضای طبیعی در محیط تجریش در محدوده امامزاده صالح شروع میشود، که این مکان یک مکان مقدس و مقبره یک فرد مقدس است. پس در ابتدا این محیط طبیعی و مکان مقدس جزئی از زمینه و متن یک روستای کوچک و در طبیعت آن بودهاند، اما اکنون این قضیه متفاوت است و نقش دیگری در این محیط شهری ایفا میکنند.
فضاهای خصوصی پس از فضاهای طبیعی و اجتماعی برای سکونت و زندگی مردم با هم تلفیق شده اند و پس از آن فضاهای کاربردی هستند که برای استفاده مردم و وسایل نقلیه مورد استفاده قرار میگیرند. در جوامع مدرن و جدید، هر روز بیش از روزهای دیگر این مهم مورد تجدید نظر قرار میگیرد، بنابراین تمام نیازمندی های مردم مورد توجه قرار گرفته و در پس این موضوع برای راحتتر شدن روابط بین فردی، فضاهای طبیعی و خصوصی مورد توجه قرار میگیرد.
مدرنیته در کشورهای درحال توسعه بسیار کورکورانه در حال پیشرفت بوده و بسیاری از موارد را در این اثنا در نظر نمی گیرد. بنابراین با پیشرفت روزافزون مدرنیته در جوامع ما روزبه روز با جابجایی در اهمیت انواع فضاها روبرو می شویم چون نیازها و اولویتهای انسانها نیز در حال تغییر است و در شرایط این چنینی است که ما فضاهای خصوصی را در این دسته از جوامع پشت صحنه بقیه فضاها میبینیم و بقیه وسایل از قبیل ماشینها و موتورها هستند که مورد اهمیت هستند و فضاهای زیادی برای آنها طراحی میشود.

نتیجه گیری
در نهایت نتیجه گیری که از این بحث داریم این است که در فضایی که مردم و عناصر در کنار هم خوشحال و راحت باشند، بهترین نوع از بیان فضایی است. در این حالت ما تفاوتهای بسیاری را در میان بیان فضاهای متفاوت داریم به صورتی که در مواقع بسیاری درجه اهمیت آنها جابهجا میشود و هریک از آنها به اهمیت میرسند و بقیه به دور از توجه رانده میشوند؛ مانند فضاهای کاربردی و فضاهای خصوصی، که هم اکنون با توسعه اندیشه مدرن و تفاوت در سلایق مردم و نیازهایشان؛ نیاز به توسعه این فضاها بیش از پیش است و فضاهای دیگر مانند فضاهای خصوصی از اهمیت کمتری برخوردارند و در آخر نکته قابل تأمل این است که زمین به عنوان نشانهای از مخلوقات خداوند از فضاهای طبیعی است که امروزه توسط انسان به سرعت مورد تخریب قرار میگیرد تا برای ساخت بزرگراهها و فضاهای کاربردی مورد استفاده قرار بگیرد.

فهرست منابع و مراجع
آصفی، مازیار، ایمانی، الناز. چالشهای فناوریهای نوین در معماری و تعامل آن با ارزشهای معماری اسلامی ایران، شماره 21/ سال نهم/ تابستان1391: 34-21.
Arendt, Hannah, (1958). The Human Condition, University of Chicago press, Chicago.
Silver, Allan, (1997). Two different sorts of commers: friendship and stranership in civil society, in public and private in thought and action: perspective on a grand dichotomy, Weintraub, J. and Kumar, K. Eds, Chicago University press, Chicago: 43-74.

معرفی کتاب

معرفی کتاب و انتشارات سازمانی

آینه رسانه ها

آینه رسانه ها

نگارخانه