کوروش آصف وزیری

.:این آغاز راه ماست!

خیابان ایران‌زمین، بلوار اندرزگو، کمی بالاتر از میدان کاج و چند جای دیگر. ماجرا ساده بود: انتخاب یک مسیر مشخص،چرخیدن چندباره به دور همان مسیر در میان انبوه ماشین‌هایی که به همین منظور آمده بودند. اصل ماجرا وجود انبوه ماشین‌های دیگر بود و بس.بدون هیچ قرار قبلی به اینجا آمده بودند. آشنا نبودند اما از دور باهم حرف می‌زدند: با نگاهشان، با چراغ زدن با فرمان دادن و ندادن به هم و از همه مهم‌تر نشان کردن و دنبال کردن. عجیب تفریح حوصله ‌سربر و بی‌هیجانی بود. در همان چرخ اول لب به اعتراض گشودم و غرغرکنان پرسیدم که این هم شد تفریح؟ جواب به‌غایت مشخص بود: کجا رو داریم که بریم؟پیشنهاد بهتری داری؟ چقدر رستوران آخه؟...شب گردی‌های من بر می‌گردد به سال‌های 83-84، زمانی که تنور دوردورهای شبانه هنوز داغ بود. گرچه امروز این فعالیت نسبت به گذشته کمرنگ‌ شده است، آن پرسش سمج هر شب در ذهن من پررنگ‌‎تر می‌شود:تهران، پایتخت پانزده میلیونی، برای شب‌های ساکنانش چه در نظر دارد؟

بیاییم یک‌بار برای یافتن پاسخ نگاهی به تیتر روزنامه‌ها و خبرگزاری‌ها بیاندازیم: دنیای اقتصاد در خرداد امسال چنین تیتری برای شب‌های تهران در نظر گرفته است: چرا تهرانی‌ها از زندگی شبانه محروم‌اند؟ چند ماه قبل‌تر و در فروردین‌ماه، خبرگزاری تابناک نیز با چنین سرخطی به استقبال شب‌های تهران رفته است: زندگی شبانه پایتخت ایران که رسماً زندگی شبانه ندارد... چرا راه دور برویم؟ در همین مجلد نیز هستند نوشته‌هایی که نگاه عبوسی به شب‌های تهران دارند. از دیگر سو نگاهی به شب‌های تهران و شلوغی شهر، گواهی است بر این مدعا که کم نیستند کسانی که دلباخته شب‌های شهرند و شب‌های خود را در گذرها و فضاهای پایتخت سپری می‌کنند. اما به‌راستی در شب‌های تهران چه می‌گذرد؟
زندگی شبانه در تهران مشخصه‌های خاص خود را دارد. خوردن و خرید کردن دو فعالیت محبوب تهرانی‌ها و یاشاید تنها انتخاب آنها در شب است. فراغت به‌عنوان عضو جدانشدنی از زندگی شبانه که شاید حلقه گمشده شب‌های تهران باشد،اینجا با غذا خوردن تعریف می‌شود و انتخاب دوم تهرانی‌ها یعنی خرید کردن، فارغ از تفاوت بنیادین با امر فراغت، در زندگی شبانه دیگر نقاط جهان کمتر دیده می‌‌شود و به‌نوعی مختص تهران است. می‌توان حدس زد که پایتخت کمتر به فراغت شهروندان خود پرداخته است.فضاهای شبانه تهران یعنی پاساژها، مال‌ها، رستوران‌ها،کافه‌ها و... تنها امکان تجربه فعالیت‌های گفته‌شده را میسر می‌سازند. اما این فضاها که تنها انتخاب ما در شب هستند، همگی به‌یک‌باره و در ساعتی مشخص رنگ خاموشی به خود می‌گیرند: 12شب اسم رمزی است برای خاموشی شهر. ازآن‌پس معدود مقاصد شبانه نیز تعطیل می‌شوند. حال‌آنکه این مقاصد بیش از آنکه با برنامه‌ای ویژه و یا در محدوده‌ای مشخص ایجادشده باشند، فقط با توجه به ارزش‌های اقتصادی و استقبال مشتریان شکل‌گرفته‌اند.
اگر بپذیریم که اغلب عرصه‌های شبانه تهران لکه‌هایی هستند خودانگیخته و نه حاصل برنامه‌ریزی نهادهای بالادست، نقش دستگاه مدیریتی حاکم بر شهر به‌جز تنظیم زمان خاموشی چیست؟ گرچه مدتی است که باب پژوهش در زمینه زندگی شبانه شهری، البته با عناوین دیگر، بازشده و این موضوع موردتوجه نهادهای مدیریتی شهر قرارگرفته که خود امری است قابل‌ستایش، نگاهی به اقدامات و واکنش‌های نهادهای اثرگذارنشان ازنوعی گریز از مواجهه با این مقوله می‌دهد. زندگی شبانه در ایران چنان حساسیت‌برانگیز است که حتی استفاده از واژه "زندگی شبانه" به دلیل معنای متصور از nightlifeمدت‌هاست که از مناسبات رسمی رخت بسته است. بااین‌وجود هرچه از عمر شهرنشینی در تهران می‌گذرد وظیفه نهادهای مدیریتی در مقابل شب‌های شهر پررنگ‌تر و قابل تعمق‌تر می‌شود.
امروز شهروندان و به‌طور مشخص جوانان ابعاد فراغت را گسترده‌تر از غذا خوردن و خرید کردن می‌بینندو به دلیل همین ادراک متفاوت نسبت به گذشته و متفاوت از دیدگاه‌ نهادهای اثرگذار در کنار تغییر وضعیت تهران به کلانشهر است که شاهد ملال شهروندان از کیفیت شب‌های تهران هستیم. تهران و تهرانی‌ها و ساکنان هر شهری به شب‌های شهر و گذران وقت در آن نیاز دارند و این نیاز به‌راحتی قابل‌چشم‌پوشی نیست. باوجوداینکه نادیده گرفتن نیاز فراغتی ساکنان تهران منجر به انتقال میزان زیادی از فعالیت‌های تفریحی به درون خانه‌ها شده،نوعی از زیست شبانه در تهران در جریان است. تهرانی‌ها باهمه کاستی‌ها امروز در حال زیست در بستر شهر هستند. از مراکز خرید، کافه‌ها، رستوران‌ها، پارک‌ها و اماکنی ازاین‌دست که بگذریم، کمبود عرصه‌های فراغتی که در گذشته با امر دوردور توسط جوانان پایتخت جبران می‌شد امروز به شکل‌های جدیدی تلافی می‌شود: تجمع جوانان در پیاده‌روهای پل امیرآباد بر روی بزرگراه حکیم‌که فضایی فارغ از هر نوع امکانات را به محوری فراغتی تبدیل کرده‌ است، بهترین نمونه برای این نوع تولید فضایی خودانگیخته توسط مردم است. اقبال عمومی فراوان به محدوده بام تهران و نام‌گذاری نقاطی با عنوان "بام" و لفظ "تهران قشنگه" از مدت‌ها قبل‌ نیز نمودی از تلاش تهرانی‌ها برای برطرف کردن نیازهای فراغتی خود است. بی‌شک باید از نمونه پل امیرآباد و نمونه‌های مشابه آن درس گرفت و توجه نمود که به‌سختی بتوان مسائل کلانشهری چون تهران را با مسکوت گذاشتن و نادیده گرفتن حل کرد و باید پذیرفت که تولید و بازتولید نمونه‌های مشابه پل امیرآباد امری است غیرقابل توقف پس باید به آنها اندیشید و برای پاسخ به این نیاز با توجه به زمینه و زمانه‌ ما راهی جست.
آنچه رفت نیم‌نگاهی بود بر وضعیت شب‌های تهران. وضعیتی که مارا بر آن داشت تا برای مواجهه بهتر با موضوع زندگی شبانه ویژه‌نامه‌ای به همین منظور تدارک ببینیم. در ویژه‌نامه پیش‌رو تلاش شد تا از زوایای مختلف به موضوع زندگی شبانه شهری پرداخته شود: گاهی از زبان متخصصان شهری چه در قالب گفت‌و‌گو و چه مقالات، گاهی از زاویه دید محققان غربی و ترجمه آثارشان، گاهی از زبان خود مردم در غالب گزارش و گاه از تجربه نویسندگانی که زیست شبانه خود را به تصویر کشیده‌اند. ابتدا در بخش نقطه نظرات به سراغ محققان عرصه مطالعاتی کشور رفته تا از زاویه دید آنان به شب‌ها بنگریم. در این بخش سوالاتی بیش‌و‌کم مشابه در رابطه با مفهوم زندگی شبانه شهری، چالش‌ها و ضرورت‌ها و پیشنهاد‌هایی جهت تقویت این مقوله، پرسیده شد. سید محسن حبیبی و بازخوانی زندگی شبانه شهری در تاریخ معاصر تهران، ابوالحسن ریاضی و ضرورت‌های مدیریت شب‌های کلانشهر، محمود شهابی و تفاوت میان زیست شبانه ایرانی با Nightlife از منظر مطالعات فرهنگی و در آخر، کامران ذکاوت و واکاوی نقش شهرساز در تداوم حیات شبانه، حاصل این گفت‌وگوهاست. بخش دوم تلاشی است در جهت آشنایی با آموزه‌های محققان دیگر نقاط جهان در زمینه حیات شبانه. بخش بعدی حاوی 3 گزارش است از شب‌زنده‌داران تهرانی، اثرات اقدامات شهری بر روی زیست شبانه و معرفی انواع فضاهای شبانه در تهران.پنج جستار و پنج تجربه شخصی از شب‌های شهر، معرفی کتب، اصطلاحات و روش‌ها در کنار پنج مقاله مرتبط با انگاشت زندگی، فضا و اقتصاد شبانه از اساتید دانشگاهی، دیگر بخش‌های این مجلد هستند.
در پایان باید گفت طرح‌های مطالعاتی اخیر در زمینه موردبحث و هر تلاش دیگری که در این سال‌ها در راستا ارتقا کیفیت شب‌های شهر صورت گرفته در برابر نیاز روزافزون به این مقوله، نه‌تنها کافی نیست بلکه نقطه آغازی است در این راه. امید که ادامه یابد.

زمان آخرین ویرایش: شنبه, 03 شهریور 1397 09:52

تبلیغات فرهنگی

معرفی کتاب

  • نام کتاب:برگ­های پژوهش2 (اسناد و آراء نشست­های پژوهشی هنر-نگارخانه برگ1389 نویسنده:محمدحسن حامدی ناشر:نشر پیکره تهیه شده در: معاونت برنامه­ریزی و توسعه سازمان زیباسازی شهر تهران- مدیریت مطالعات و آموزش-واحد آموزش شمارگان: 1500 جلد قیمت:60.000 ریال…
معرفی کتاب و انتشارات سازمانی

آمار و اطلاعات

نگارخانه